Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas
Mức 3 triệu đồng là quá thấp
Tại dự thảo Thông tư hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), Bộ Tài chính dự kiến điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng.
Ngưỡng thu nhập người phụ thuộc là mức thu nhập tối đa của một người (từ tất cả các nguồn) để xác định họ là người phụ thuộc. Ví dụ ngưỡng 1 triệu đồng có nghĩa là một người có thu nhập từ 1 triệu đồng trở xuống được xác định là người phụ thuộc của một người khác. Từ mức thu nhập 1 triệu đồng trở lên được coi là người "làm ra tiền", không được tính là người phụ thuộc của bất kỳ ai.
Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho biết, việc Bộ tài chính thay đổi tiêu chí xác định ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc, từ tiêu chí hộ nghèo, sang tiêu chí Chi tiêu bình quân đầu người, là hợp lý và phù hợp với thực tế chi tiêu của người dân, bao gồm người phụ thuộc.
Tuy nhiên, dữ liệu “Chi tiêu bình quân đầu người” được Bộ tài chính làm cơ sở để tham chiếu là giai đoạn 2014 – 2024, trong đó, thực tế chi tiêu của năm 2024 đã là 2,977 triệu đồng/người/tháng.
Do đó, ông Tuấn cho rằng việc áp dụng ngưỡng 3 triệu đồng/người/tháng (tương đương dữ liệu tại thời điểm năm 2024) cho người phụ thuộc từ năm 2026 là không phù hợp. Bởi lẽ, mức chi tiêu bình quân đầu người thực tế năm 2026 đã tăng hơn hẳn năm 2024.
Mức giảm trừ gia cảnh qua các năm.
Phân tích kỹ hơn, vị chuyên gia cho biết, giai đoạn 2020 – 2024, là giai đoạn sau Covid, nên có sụt giảm và cả sự biến động không bình thường trong chi tiêu của người dân. Do đó, chi tiêu giai đoạn này không phù hợp để tính toán bình quân chi tiêu của người dân để so sánh.
Khi đó, nếu dùng mức tăng “Chi tiêu bình quân đầu người” giai đoạn 2014 – 2020, giai đoạn bình thường của nền kinh tế, thì mức tăng chi tiêu của giai đoạn này tương đương 15%/2 năm. Khi đó, giả định mức tăng chi tiêu của năm 2026, tăng 15%, so với năm 2024, thì mức chi tiêu bình quân đầu người thực tế năm 2026 sẽ tương đương 3,4 triệu đồng.
“Xét theo tiêu chí này, thì ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc, chúng ta nên áp dụng là 3,4 triệu đồng, thay vì 3 triệu đồng”, ông Tuấn nêu quan điểm.
Tuy đánh giá cao sự thay đổi của Bộ tài chính khi áp dụng cơ sở “Chi tiêu bình quân đầu người” để tính thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc, nhưng ông Tuấn cho rằng cần phải phân tích kỹ hơn điểm hạn chế của chỉ tiêu này.
Cụ thể, “chi tiêu bình quân đầu người”, được hiểu là mức chi tiêu bình quân đầu người cả nước, bao gồm cả vùng kinh tế khó khăn, vùng sâu, vùng xa và cả đô thị lớn.
Trong khi người lao động có thu nhập và phải đăng ký người phụ thuộc lại tập trung ở các đô thị lớn. Điều này cũng đồng nghĩa, mức chi tiêu cho người phụ thuộc ở các đô thị này, cao hơn mức chi tiêu bình quân cả nước.
“Do đó, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc phải cao hơn mức 3,4 triệu đồng (mức chi tiêu ước tính năm 2026)”, ông Tuấn đề xuất.
Mức lương tối thiểu vùng 4,5 triệu đồng có thể là căn cứ để xem xét
Vị chuyên gia cho biết, về cơ bản, ngưỡng điều kiện người phụ thuộc thì nên so sánh hệ quy chiếu chi phí thực tế mà người làm công ăn lương phải chi trả cho một người phụ thuộc.
Khi đó, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc phải phù hợp với mức sống thực tế, với các nhu cầu cơ bản của người phụ thuộc theo từng giai đoạn và theo khu vực sống.
“Mức lương tối thiểu vùng có thể là một cơ sở phù hợp để chúng ta xem xét. Hiện tại, bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ 2026, tương ứng mức 4,5 triệu đồng/người/tháng có thể cân nhắc là ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cho giai đoạn mới.
Khi mức lương tối thiểu vùng thay đổi theo từng năm, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc sẽ tự động thay đổi tương ứng. Điều này giúp ngưỡng thu nhập tính người phụ thuộc dễ dàng được xác định và phù hợp với thực tế từng năm áp dụng", ông Tuấn nhấn mạnh.
Theo vị chuyên gia, trong giai đoạn kinh tế - xã hội mới, cần thay đổi quan điểm khi xem xét nâng ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc.
Xét về yếu tố kinh tế, khi chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, đặc biệt tại TP. HCM và Hà Nội, thì với mức thu nhập trên 5 triệu đồng/người/tháng, thì người dân cũng phải chật vật để sống.
Trong khi, đa số người làm công ăn lương đều tập trung ở hai thành phố này, thì liệu rằng dùng mức thu nhập của hộ nghèo để xác định người phụ thuộc có phù hợp?
Một người dân bình thường có thể sống chật vật với nhu cầu ăn uống tối thiểu của mức thu nhập chuẩn hộ nghèo, nhưng con cái của người lao động, không chỉ sống với nhu cầu ăn uống cơ bản. Người lao động còn phải chi trả cho chi phí nhà trẻ, y tế, bỉm, sữa…Chi phí nuôi con nhỏ không cùng hệ quy chiếu so sánh với chi phí sống tối thiểu của hộ nghèo.
Người già cũng là một khía cạnh tương tự, chi phí cho người phụ thuộc không chỉ nhu cầu ăn uống, mà còn chi phí y tế cho một giai đoạn tuổi già nhiều bệnh tật.
“Ngưỡng điều kiện người phụ thuộc thì nên so sánh hệ quy chiếu chi phí thực tế mà người làm công ăn lương phải chi trả cho một người phụ thuộc. Bởi thực tế, họ không nuôi dưỡng người phụ thuộc theo tiêu chí thu nhập của hộ nghèo”, ông Tuấn nói.
