Nghị định 359/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo thêm công cụ để VAMC (Công ty Quản lý Tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam) phát huy vai trò trong quá trình này.
Ngân hàng rao bán các khoản nợ lớn
Thời gian gần đây, nhiều ngân hàng liên tục thông báo bán nợ, đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi vốn. Không ít khoản nợ có giá trị hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng đã được đưa ra đấu giá nhiều lần nhưng vẫn chưa tìm được người mua.
Ngày 13/11, Agribank Chi nhánh Bình Thuận thông báo thực hiện thủ tục đấu giá 4 khoản nợ của các doanh nghiệp và cá nhân, với tổng giá trị ghi sổ hơn 210,79 tỷ đồng.
Cũng trong ngày 13/11, VietinBank thông báo đấu giá lần thứ 7 tài sản bảo đảm cho khoản nợ của Công ty Cổ phần Expos, với giá khởi điểm 20 tỷ đồng.
Trước đó, BIDV Chi nhánh Bình Phước thông báo bán khoản nợ của Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Xuất nhập khẩu Khánh Vy. Tính đến ngày 31/10/2026, tổng dư nợ của doanh nghiệp này hơn 71,5 tỷ đồng, trong đó nợ gốc 48,68 tỷ đồng và nợ lãi 22,85 tỷ đồng.
Việc các ngân hàng liên tục đưa khoản vay ra đấu giá cho thấy áp lực thu hồi nợ vẫn hiện hữu.
Áp lực xử lý nợ càng rõ nét khi số liệu tài chính của các ngân hàng cho thấy nợ xấu tiếp tục leo thang.
Theo số liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính quý III/2026 của 28 ngân hàng thương mại niêm yết, tổng nợ xấu nội bảng (nhóm 3-5) tính đến ngày 30/9 đạt hơn 340.815 tỷ đồng, tăng 26,9% so với đầu năm, tương ứng tăng hơn 72.235 tỷ đồng. Đáng chú ý, tốc độ tăng nợ xấu cao hơn đáng kể mức tăng trưởng cho vay khách hàng, vốn ở mức 12,5%.
Tính chung, tổng dư nợ từ nhóm 2 đến nhóm 5 đạt 593.864 tỷ đồng, tương đương 3,69% tổng dư nợ cho vay khách hàng, tăng so với mức 3,4% cuối quý II.
Những con số này cho thấy rủi ro tín dụng không chỉ nằm ở các khoản nợ đã chuyển thành nợ xấu mà còn hiện diện trong nhóm khoản vay có dấu hiệu suy giảm chất lượng. Nếu không được kiểm soát và xử lý kịp thời, một bộ phận nợ có thể tiếp tục chuyển thành nợ xấu.
Trong bối cảnh đó, việc xử lý nợ xấu không thể chỉ trông chờ vào biện pháp thu hồi nợ trực tiếp hoặc phát mại tài sản bảo đảm của từng tổ chức tín dụng. Thị trường mua bán nợ cần có thêm các chủ thể trung gian, cơ chế giao dịch minh bạch và khả năng kết nối với các nhà đầu tư có nhu cầu.
Hướng tới phát triển thị trường mua bán nợ
Một trong những cơ sở pháp lý mới cho quá trình này là Nghị định 359/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 6/11/2026. Nghị định quy định về thành lập, tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính của VAMC, đồng thời mở rộng vai trò và công cụ của đơn vị này trong xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm.
Ông Trần Trung Dũng - Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC cho biết, Nghị định 359 cập nhật các quy định về tổ chức, quản trị, quyền và nghĩa vụ của VAMC, đồng thời mở rộng cơ chế hỗ trợ các tổ chức tín dụng thu hồi, xử lý nợ và tài sản bảo đảm.
Đáng chú ý, VAMC được định hướng chuyển mạnh từ việc xử lý từng khoản nợ riêng lẻ sang phát triển thị trường mua bán nợ. Trọng tâm là xây dựng và vận hành sàn giao dịch nợ, kết nối nhà đầu tư với các công ty dịch vụ chuyên ngành.
Không chỉ đóng vai trò kết nối bên mua và bên bán, sàn giao dịch còn được định hướng phát triển các dịch vụ trung gian như tư vấn, định giá, đấu giá và kiểm soát rủi ro. Qua đó, VAMC kỳ vọng gia tăng số lượng, giá trị giao dịch và nâng cao tỷ lệ giao dịch thành công trên thị trường.
Hiện VAMC đang phối hợp với các cơ quan, đối tác Hàn Quốc để phát triển nền tảng công nghệ cho sàn giao dịch nợ. Dự kiến, sàn sẽ vận hành vào cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028.
Tuy nhiên, để thị trường mua bán nợ thực sự hoạt động hiệu quả, việc xây dựng hạ tầng giao dịch mới chỉ là một phần của bài toán. Theo TS Châu Đình Linh, giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TPHCM, chuẩn hóa các khoản nợ là khâu quan trọng để tạo điều kiện cho giao dịch.
Theo ông Linh, những khoản nợ có đặc điểm tương đồng có thể được phân loại theo cùng một hệ tiêu chí, từ đó hình thành các nhóm hoặc danh mục đủ rõ ràng để đưa ra thị trường.
Tuy nhiên, mức độ thuận lợi trong chuẩn hóa không giống nhau giữa các loại khoản nợ. Với tín dụng tiêu dùng cá nhân, việc phân loại có thể dựa trên những tiêu chí tương đối rõ như loại hình vay, thông tin tín dụng và đặc điểm người vay. Trong khi đó, các khoản nợ gắn với dự án lớn thường có hồ sơ phức tạp, liên quan đến pháp lý, phương án đầu tư, tiến độ thi công và nghiệm thu.
Vì vậy, chuyên gia cho rằng thị trường mua bán nợ tại Việt Nam có thể bắt đầu từ những khoản nợ tương đối dễ phân loại, sau đó từng bước mở rộng sang các trường hợp phức tạp hơn.
Nợ xấu gia tăng và tình trạng các ngân hàng liên tục rao bán khoản vay cho thấy nhu cầu xử lý nợ đang ngày càng lớn. Khi có thêm một thị trường giao dịch chuyên nghiệp, minh bạch, các khoản nợ có thể tiếp cận được nhiều nhà đầu tư hơn thay vì chỉ phụ thuộc vào phương thức xử lý riêng lẻ của từng ngân hàng.
Với khuôn khổ pháp lý mới từ Nghị định 359, vai trò của VAMC không chỉ dừng ở việc hỗ trợ các tổ chức tín dụng xử lý nợ xấu, mà còn hướng tới xây dựng hạ tầng và thúc đẩy thị trường mua bán nợ phát triển.