Chia sẻ với Tiền Phong , NSƯT Chí Trung cho biết trong nhiều năm đảm nhiệm vị trí lãnh đạo Nhà hát Tuổi trẻ, việc lo thưởng Tết cho cán bộ, nghệ sĩ luôn là bài toán khó. Theo ông, cơ chế tài chính tại các nhà hát công lập được quy định rất chặt chẽ, khiến việc có được tháng lương thứ 13 cho anh em không hề dễ dàng.
“Chúng tôi phải chuẩn bị từ rất sớm, có khi từ tháng 3, tháng 4 mới dám nghĩ đến thưởng Tết. Đời giám đốc nào cũng vất vả để lo cái Tết cho anh em”, NSƯT Chí Trung nói.
Nam nghệ sĩ dí dỏm chia sẻ câu cửa miệng trong giới: “Mỗi năm hoa đào nở, lại thấy ông giám đốc nhà hát già”.
Theo NSƯT Chí Trung, không chỉ chuyện thưởng Tết, đời sống thường nhật của nghệ sĩ nhà hát cũng là nỗi niềm nhiều trăn trở. Ảnh: Đức Nguyễn.
Theo ông, Nhà hát Tuổi trẻ có khoảng 150 nghệ sĩ, nhân viên, cùng hơn 50 nghệ sĩ lão thành và cán bộ đã nghỉ hưu. Trong điều kiện kinh phí hạn hẹp, có năm mức thưởng Tết chỉ dao động 1-2 triệu đồng/người, năm khá hơn cũng chỉ khoảng 5 triệu đồng/người, trong khi nhà hát còn phải lo nhiều hoạt động tổng kết, liên hoan cuối năm.
“Vừa lo xong cái Tết này là đã phải tính tiếp cho cái Tết năm sau. Nhà hát không có nhiều nguồn thu, chủ yếu trông vào việc tiết kiệm từ các buổi biểu diễn bên ngoài. Số tiền không lớn, chỉ là món quà nhỏ để động viên tinh thần anh em dịp Tết đến xuân về”, NSƯT Chí Trung chia sẻ.
Không chỉ chuyện thưởng Tết, đời sống thường nhật của nghệ sĩ nhà hát cũng là nỗi niềm nhiều trăn trở. Theo NSƯT Chí Trung, nếu chỉ sống bằng cát-xê các suất diễn thì rất khó đảm bảo cuộc sống. “Mỗi suất diễn chỉ khoảng 150.000-200.000 đồng/người. Đa phần anh em không đủ sống”, ông nói.
Bởi vậy, nhiều nghệ sĩ buộc phải làm thêm đủ nghề để mưu sinh. “Có người ban đêm vẫn mặc long bào, đóng vai vua, vai hoàng tử trên sân khấu, nhưng ban ngày phải chạy xe ôm để kiếm sống. Nghề này vất vả và thu nhập bấp bênh lắm”, ông nói.
Bản thân NSƯT Chí Trung cũng từng trải qua quãng thời gian mưu sinh đầy nhọc nhằn. Ông kể, đã từng buôn bán đủ thứ từ đồng hồ, tivi, tủ lạnh cũ đến xe máy ở các chợ Hà Nội. Những năm đầu thập niên 1990, khi con nhỏ mới chào đời, ban ngày ông đi buôn, tối vẫn lên sân khấu biểu diễn.
“Tôi phân biệt rất rõ: ngoài chợ là mưu sinh, không nói chuyện nghệ thuật, còn trên sân khấu là diễn và cống hiến”, ông nói.
Những ký ức mưu sinh theo các chuyến lưu diễn tỉnh vẫn còn in đậm trong trí nhớ người nghệ sĩ như nhặt săm lốp xe cũ để vá bán, mua cà phê ở Đắk Lắk, gom hàng gia dụng từ Nam Định, Hải Hậu mang đi bán… “Thượng vàng hạ cám, miễn không vi phạm pháp luật là tôi làm, chỉ cần có tiền nuôi con, có hộp sữa cho con là yên tâm”, ông chia sẻ.
Kỷ niệm khiến NSƯT Chí Trung không thể quên là một đêm 30 Tết vẫn phải đi lắp tivi cho khách. “Chuẩn bị giao thừa tôi vẫn một tay chạy xe, một tay ôm tivi đi giao cho khách ở Gia Lâm. Trên đường về, pháo nổ ầm trời, nước mắt chảy ra vì thấy người ta sum vầy, còn mình vẫn phải chạy vạy từng đồng”, ông nhớ lại.
Cùng chung nỗi trăn trở, NSND Quốc Anh, Giám đốc Nhà hát Chèo Hà Nội, cho biết việc có thưởng Tết cho nghệ sĩ luôn là thử thách. “Năm nào cũng vất vả để lo cái Tết cho anh em. Phải tiết kiệm cả năm mới có được một khoản thưởng nhỏ”, ông nói.
Trong khi đó, đại diện một nhà hát hoạt động theo mô hình tự chủ tài chính cho biết điều kiện có phần khả quan hơn. Một nghệ sĩ Nhà hát Đương đại chia sẻ đơn vị hiện có khoảng 70-80 người và luôn cố gắng duy trì khoản thưởng Tết trong khả năng cho phép.
“Rất khó để so sánh. Có nơi thưởng cả trăm triệu đồng, có nhà hát chỉ vài triệu. Mỗi đơn vị một hoàn cảnh”, người này cho hay.
