Ảnh minh họa
Trong cuộc chiến chống lại sóng biển và tình trạng xói mòn bờ biển, một phát minh ra đời tại Nam Phi hơn 60 năm trước đã trở thành giải pháp được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới. Đó là dolosse – những khối bê tông khổng lồ có hình dạng giống chữ "H" xoắn, được thiết kế để hấp thụ và phân tán năng lượng sóng thay vì cố gắng ngăn chặn chúng bằng các bức tường cứng.
Ngày nay, dolosse xuất hiện tại nhiều cảng biển, đê chắn sóng và công trình bảo vệ bờ biển ở châu Phi, châu Âu, châu Á và châu Mỹ, đóng vai trò như những "lá chắn" giúp giảm thiểu tác động của biển cả đối với hạ tầng ven bờ.
Nguồn gốc của dolosse bắt đầu từ năm 1963, khi một cơn bão lớn gây thiệt hại nghiêm trọng cho hệ thống đê chắn sóng tại cảng East London, nằm trên bờ biển phía đông Nam Phi.
Sau sự kiện này, các kỹ sư được giao nhiệm vụ tìm kiếm một giải pháp hiệu quả hơn để bảo vệ cảng biển trước những đợt sóng mạnh. Kỹ sư Eric Merrifield đã phát triển ý tưởng về một loại cấu kiện bê tông có hình dạng đặc biệt, cho phép các khối liên kết với nhau mà không cần tạo thành một bức tường đặc kín.
Khác với các khối bê tông truyền thống hoặc những tảng đá lớn vốn dễ bị sóng dịch chuyển theo thời gian, dolosse được thiết kế để vừa ổn định vừa có khả năng làm suy giảm năng lượng của sóng biển.
Điểm nổi bật của dolosse nằm ở nguyên lý vận hành. Thay vì đối đầu trực tiếp với sóng, các khối bê tông này tạo ra một kết cấu xốp với nhiều khoảng trống.
Khi sóng đánh vào đê chắn sóng, nước có thể đi qua các khe hở giữa các khối, từ đó làm giảm đáng kể lực tác động. Đồng thời, hình dạng đặc biệt của dolosse giúp các cấu kiện đan xen và "khóa" vào nhau, tạo thành một hệ thống ổn định nhưng vẫn có độ linh hoạt nhất định.
Chính khả năng phân tán năng lượng này giúp hạn chế hiện tượng sóng phản xạ mạnh, đồng thời giảm nguy cơ công trình bị phá hủy trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Các khối dolosse thường được đúc bằng bê tông, phần lớn không sử dụng cốt thép nhằm tránh hiện tượng ăn mòn trong môi trường nước biển. Tùy theo yêu cầu của từng dự án, trọng lượng mỗi khối có thể dao động từ vài tấn đến khoảng 30 tấn.
Cùng với sự phát triển của kỹ thuật xây dựng hàng hải, kích thước của dolosse ngày càng lớn hơn. Trong nhiều dự án hiện đại, mỗi cấu kiện có trọng lượng tương đương một chiếc xe tải nhỏ.
Một trong những công trình tiêu biểu là cảng Ngqura của Nam Phi, nơi sử dụng khoảng 26.500 khối dolosse nặng 30 tấn để xây dựng hệ thống đê chắn sóng quy mô lớn trước các đợt sóng mạnh từ Ấn Độ Dương.
Do kích thước khổng lồ, việc lắp đặt các cấu kiện này đòi hỏi cần cẩu chuyên dụng cùng hệ thống định vị GPS nhằm đảm bảo vị trí chính xác theo thiết kế kỹ thuật.
Từ một giải pháp được phát triển để khắc phục hậu quả của một cơn bão tại Nam Phi, dolosse đã trở thành một trong những thiết kế có ảnh hưởng lớn nhất trong lĩnh vực kỹ thuật bảo vệ bờ biển.
Khái niệm này còn tạo tiền đề cho nhiều thế hệ cấu kiện hiện đại như Accropode, Xbloc hay Core-Loc, những giải pháp hiện đang được sử dụng trong các dự án hàng hải trên khắp thế giới.
Ngoài nhiệm vụ bảo vệ cảng biển, dolosse còn góp phần chống xói mòn bờ biển, hạn chế tình trạng biển lấn đất liền và bảo vệ các tuyến luồng hàng hải. Tại một số khu vực, các cấu kiện này thậm chí được tận dụng để tạo môi trường sống cho sinh vật biển và hình thành các rạn nhân tạo dưới nước.
Hơn sáu thập kỷ sau khi ra đời, dolosse vẫn được xem là một trong những giải pháp hiệu quả nhất trong cuộc chiến chống lại sức mạnh của đại dương, minh chứng cho việc một ý tưởng kỹ thuật đơn giản có thể tạo ra tác động toàn cầu.
