Có một giai đoạn tôi từng rất bận. Tôi làm việc nhiều hơn, nhận thêm việc khi có thể và luôn nghĩ rằng kiếm thêm tiền sẽ giúp cuộc sống thoải mái hơn. Nhưng nghịch lý là thu nhập tăng lên bao nhiêu, nhu cầu chi tiêu cũng phình ra gần tương ứng.
Tôi mua quần áo vì thấy giảm giá, đổi đồ gia dụng vì phiên bản mới trông tiện lợi hơn, đặt đồ ăn vì quá mệt để nấu, cuối tuần lại đi mua sắm như một cách "tự thưởng" sau những ngày làm việc căng thẳng.
Tiền kiếm được nhiều hơn nhưng số dư tài khoản không tăng đáng kể. Trong khi đó, thời gian dành cho bản thân ngày một ít đi.
Giảm chi tiêu, tôi mới hiểu mỗi món đồ đều có một "giá" bằng thời gian
Trước đây, khi nhìn một món đồ có giá 1 triệu đồng, tôi chỉ nghĩ mình có đủ tiền mua hay không. Sau này, tôi bắt đầu đặt một câu hỏi khác: Tôi phải làm việc bao lâu để kiếm được 1 triệu đồng đó?
Nếu một khoản mua sắm tương đương với một hoặc hai ngày làm việc, món đồ ấy lập tức trở nên đắt hơn trong mắt tôi.
Đây cũng là thay đổi quan trọng nhất sau khi tôi bắt đầu tinh giản chi tiêu. Tôi không còn nhìn tiền đơn thuần dưới dạng con số, mà nhìn nó như phần thời gian mình đã bỏ ra để kiếm được.
Một chiếc áo không dùng đến không chỉ làm mất vài trăm nghìn đồng. Nó còn lấy đi thời gian tìm kiếm, lựa chọn, đặt mua, nhận hàng, đổi trả, giặt giũ và sắp xếp. Một lần mua sắm tưởng chừng chỉ kéo dài vài phút đôi khi còn kéo theo hàng giờ lướt ứng dụng, so sánh giá và suy nghĩ xem có nên mua thêm món khác để được miễn phí vận chuyển.
Khi giảm mua sắm, tôi bất ngờ phát hiện mình có nhiều thời gian hơn.
Tôi ít vào trung tâm thương mại hơn, ít lướt các ứng dụng mua sắm vào buổi tối và cũng không còn dành cuối tuần để tìm kiếm những thứ vốn không nằm trong kế hoạch. Cùng với tiền bạc, một lượng lớn "thời gian tiêu dùng" cũng được giải phóng.
Điều thú vị là cuộc sống không hề trở nên thiếu thốn như tôi từng lo. Ngược lại, khi bớt thời gian dành cho việc mua đồ, tôi có thời gian nấu ăn, đọc sách, đi bộ hoặc đơn giản là nghỉ ngơi.
Chi phí sinh hoạt càng thấp, áp lực phải kiếm thật nhiều tiền càng giảm
Sau một thời gian ghi chép chi tiêu, tôi nhận ra một sự thật khá đơn giản: mức sống càng đắt đỏ, con người càng dễ bị phụ thuộc vào thu nhập hiện tại.
Khi mỗi tháng cần một số tiền rất lớn để duy trì cuộc sống, bạn gần như không có nhiều lựa chọn. Dù công việc mệt mỏi, bạn vẫn phải tiếp tục. Dù muốn nghỉ ngơi một thời gian, bạn cũng khó dừng lại vì hàng loạt hóa đơn đang chờ.
Ngược lại, khi giảm được những khoản chi không cần thiết, tôi bắt đầu tạo ra một khoảng an toàn tài chính lớn hơn.
Ví dụ, trước đây nếu một người cần 20 triệu đồng mỗi tháng để duy trì lối sống hiện tại, khoản tiết kiệm 120 triệu đồng chỉ tương đương khoảng 6 tháng chi phí. Nhưng nếu sau khi điều chỉnh thói quen tiêu dùng, chi phí giảm còn 12 triệu đồng/tháng, cùng 120 triệu đồng đó có thể tạo ra khoảng 10 tháng dự phòng.
Số tiền không thay đổi nhưng mức độ an toàn tài chính đã hoàn toàn khác.
Đó cũng là lúc tôi hiểu rằng tiết kiệm không đơn thuần là cố giữ lại tiền. Ý nghĩa lớn hơn của nó là giảm mức độ phụ thuộc vào nguồn thu nhập hiện tại.
Khi quỹ dự phòng dày hơn và chi phí cố định thấp hơn, tôi không còn cảm giác mình phải nhận mọi công việc chỉ vì sợ thiếu tiền. Tôi có thể cân nhắc xem một công việc có phù hợp hay không, có đáng đánh đổi thời gian và sức lực hay không.
Khả năng nói "không" với một khoản chi không cần thiết cuối cùng lại tạo ra khả năng nói "không" với những công việc mà mình không muốn làm.
Trước đây tôi làm thêm để tiêu thêm, bây giờ tôi tiết kiệm để được làm ít hơn
Có một vòng lặp tài chính mà tôi từng mắc phải trong nhiều năm: làm việc căng thẳng, cảm thấy mệt mỏi, sau đó tiêu tiền để bù đắp cho sự mệt mỏi ấy.
Làm thêm giờ nên không có thời gian nấu ăn, vì vậy phải gọi đồ ăn. Quá bận nên cần mua những món đồ giúp "tiết kiệm thời gian". Căng thẳng nên cuối tuần đi mua sắm hoặc ăn uống để giải tỏa. Sau khi tiêu nhiều tiền, tôi lại cần làm việc nhiều hơn để bù lại.
Cứ như vậy, kiếm tiền và tiêu tiền trở thành một vòng tròn khép kín. Khi tinh giản chi tiêu, vòng lặp này bắt đầu bị phá vỡ.
Tôi học cách tự nấu những bữa ăn đơn giản, giảm mua đồ theo cảm xúc, hạn chế chạy theo sản phẩm mới và đặt giới hạn cho những khoản chi mang tính "tự thưởng". Nhờ vậy, chi phí sinh hoạt giảm xuống.
Khi nhu cầu tiền bạc giảm, áp lực phải tăng thu nhập bằng mọi giá cũng giảm theo.
Tôi vẫn làm việc nghiêm túc và vẫn muốn nâng cao thu nhập, nhưng mục tiêu đã khác. Trước kia, kiếm thêm tiền chủ yếu để nâng mức tiêu dùng. Bây giờ, tôi muốn phần thu nhập tăng thêm được chuyển thành tiết kiệm, đầu tư và quỹ dự phòng.
Nói cách khác, tôi không muốn dùng toàn bộ tiền kiếm được để mua thêm đồ. Tôi muốn dùng một phần tiền để "mua lại" thời gian của tương lai.
Một khoản tiết kiệm đủ lớn có thể mua được quyền lựa chọn
Nhiều người nghĩ tự do tài chính là phải có một khối tài sản rất lớn hoặc có nguồn thu nhập thụ động đủ để không cần đi làm nữa. Nhưng sau một năm thay đổi cách tiêu tiền, tôi nhận ra tự do tài chính có nhiều cấp độ nhỏ hơn.
- Một quỹ dự phòng vài tháng chi phí có thể giúp bạn bình tĩnh hơn nếu mất việc.
- Một khoản tiết kiệm đủ lớn có thể giúp bạn nghỉ vài tháng khi sức khỏe hoặc tinh thần cần phục hồi.
Việc không có quá nhiều khoản vay có thể giúp bạn dễ dàng chuyển công việc hơn. Chi phí sinh hoạt hợp lý có thể cho phép bạn từ chối một công việc thu nhập cao nhưng quá sức.
Đó đều là những dạng tự do được tạo ra từ tiền.
Tiền vì thế không chỉ dùng để mua hàng hóa. Khi được tích lũy đúng cách, tiền có thể mua cho chúng ta thời gian và quyền lựa chọn.
Đây cũng là lý do tôi ngày càng coi trọng quỹ dự phòng hơn những món đồ đắt tiền. Một chiếc túi mới có thể đem lại cảm giác vui vài tuần. Nhưng một khoản dự phòng đủ cho 6-12 tháng sinh hoạt có thể đem lại sự bình tĩnh trong nhiều năm.
Tiết kiệm không có nghĩa là cắt bỏ mọi niềm vui
Tất nhiên, tinh giản chi tiêu không đồng nghĩa với việc biến cuộc sống thành một chuỗi ngày khắc khổ.
Sau một thời gian, tôi nhận ra tiết kiệm bền vững không phải là "không tiêu tiền", mà là biết khoản nào đáng tiêu và khoản nào không.
Tôi vẫn sẵn sàng chi tiền cho thực phẩm tốt, sức khỏe, những trải nghiệm thực sự yêu thích hoặc những món đồ được sử dụng lâu dài. Ngược lại, tôi giảm mạnh những khoản mua sắm chỉ xuất phát từ cảm xúc, xu hướng hoặc tâm lý sợ bỏ lỡ.
Thay vì hỏi "món này có rẻ không?", tôi thường hỏi "món này có thực sự cải thiện cuộc sống của mình đủ lâu không?".
Sự thay đổi nhỏ trong cách đặt câu hỏi đã giúp tôi tiết kiệm đáng kể mà không cảm thấy mình đang hy sinh chất lượng sống.
Thậm chí, tôi còn thấy mình sống thoải mái hơn trước. Nhà cửa ít đồ hơn, việc dọn dẹp đơn giản hơn, tài khoản có khoản dự phòng rõ ràng hơn và tôi không còn quá lo lắng mỗi khi xuất hiện một khoản chi bất ngờ.
Sau cùng, mục tiêu của tích lũy không chỉ là có nhiều tiền hơn
Sau một năm, số tiền tiết kiệm của tôi rõ ràng đã tăng lên. Nhưng nếu hỏi điều gì khiến tôi hài lòng nhất, câu trả lời lại không nằm ở số dư tài khoản.
Điều đáng giá hơn là tôi không còn cảm giác phải chạy liên tục.
Tôi có thể dành một buổi chiều ở nhà mà không thấy mình đang "lãng phí thời gian". Tôi có thể nấu một bữa ăn đơn giản, đi bộ, đọc sách hoặc nghỉ ngơi mà không cần tiêu tiền để cảm thấy ngày hôm đó có ý nghĩa.
Quan trọng hơn, tôi bắt đầu nhìn tài chính cá nhân theo một cách khác.
Kiếm tiền rất quan trọng. Tăng thu nhập cũng quan trọng. Nhưng nếu mỗi lần thu nhập tăng, mức sống lại tăng tương ứng, con người vẫn có thể tiếp tục bị mắc kẹt trong vòng quay kiếm tiền - tiêu tiền.
Ngược lại, khi duy trì khoảng cách hợp lý giữa thu nhập và chi tiêu, phần tiền chênh lệch sẽ dần biến thành tài sản. Và tài sản ấy cuối cùng có thể biến thành thời gian.
Có lẽ đó mới là ý nghĩa sâu xa nhất của tiết kiệm.
Chúng ta không tiết kiệm chỉ để nhìn con số trong tài khoản tăng lên. Chúng ta tiết kiệm để một ngày nào đó không phải đưa ra mọi quyết định chỉ vì tiền.
Sau một năm tinh giản chi tiêu, tôi nhận ra tài sản quý giá nhất mình có không phải chiếc điện thoại mới hơn, căn phòng nhiều đồ hơn hay khả năng mua sắm nhiều hơn trước. Đó là khoảng thời gian mà tôi có quyền quyết định sẽ sử dụng như thế nào.
Và nếu nhìn theo cách ấy, mỗi khoản tiền được giữ lại hôm nay không chỉ là tiền tiết kiệm. Nó còn là một phần thời gian của tương lai mà chúng ta đang âm thầm mua lại cho chính mình.
