Sáng 21/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.
Thu hồi đất cần đặt trong tổng thể tổ chức lại không gian phát triển
Tham gia thảo luận về chính sách thu hồi đất, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) cho rằng, việc thu hồi đất để thực hiện các dự án hạ tầng cần được đặt trong tổng thể bài toán tổ chức lại không gian phát triển, thay vì chỉ dừng ở việc thu hồi đủ diện tích đất nằm trong ranh giới công trình.
Theo đại biểu, khi Nhà nước đầu tư một tuyến đường hoặc công trình hạ tầng lớn, nếu chỉ thu hồi đúng phần diện tích cần thiết cho dự án, sau khi công trình hoàn thành có thể xuất hiện những phần đất nhỏ, méo mó, khó tiếp cận. Với đất nông nghiệp, phần diện tích còn lại bị chia cắt không còn hiệu quả đối với hoạt động canh tác.
Vì vậy, việc giải phóng mặt bằng không nên chỉ nhằm bảo đảm đủ đất cho công trình mà cần đồng thời tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian được hình thành sau dự án.
Đại biểu Lê Văn Thế phát biểu (Ảnh: Media Quốc hội).
Đề cập khoản 6 Điều 42 của dự thảo luật, quy định trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất thì cơ quan có thẩm quyền quyết định thu hồi và thực hiện bồi thường, hỗ trợ, đại biểu Lê Văn Thế cho biết ông đặc biệt quan tâm đến yếu tố "khi người dân có nhu cầu".
Theo ông Thế, quy định này thể hiện sự tôn trọng quyền lựa chọn của người dân. Tuy nhiên, trong cùng một dự án có thể phát sinh tình huống những phần đất còn lại là các thửa đất nhỏ, méo hoặc không còn khả năng sử dụng hiệu quả, trong khi có người đề nghị thu hồi nhưng cũng có người không đề nghị.
"Nếu chỉ xử lý theo nhu cầu của từng hộ dân thì bài toán tổ chức không gian của cả dự án vẫn có thể bị bỏ ngỏ", ông nói.
Từ đó, đại biểu đề nghị dự thảo luật cần bổ sung các tiêu chí khách quan để đánh giá phần diện tích đất còn lại ngay trong quá trình lập phương án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Theo quan điểm của đại biểu, nếu phần đất còn lại vẫn có thể tiếp tục sử dụng hiệu quả thì cần tôn trọng quyền lựa chọn của người dân. Tuy nhiên, trong trường hợp cần thu hồi đất để chỉnh trang, tổ chức lại một không gian rộng hơn thì phải có căn cứ pháp lý độc lập, phù hợp với quy hoạch, đồng thời xác định rõ dự án, phạm vi và phương án thực hiện.
"Không thể chỉ dựa vào nhu cầu của từng hộ để giải quyết một vấn đề mang tính tổng thể", đại biểu Lê Văn Thế nêu quan điểm. Theo ông, quyền của từng người sử dụng đất cần được tôn trọng, nhưng bài toán không gian của cả dự án cũng phải được giải quyết bằng một cơ chế pháp lý thống nhất.
Một cơ chế thu hồi đất minh bạch sẽ góp phần giảm khiếu kiện
Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên) đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo luật khi chuyển từ tư duy chủ yếu bồi thường đối với tài sản bị thu hồi sang quan điểm bảo đảm ổn định cuộc sống, sinh kế và điều kiện phát triển lâu dài cho người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất.
Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị xem xét là cách diễn đạt tại khoản 3 Điều 36, đặc biệt là cụm từ "theo tiến độ của dự án đầu tư hoặc theo tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư".
Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Ảnh: Media Quốc hội).
Theo ông Huy, không nên để tiến độ của dự án đầu tư trở thành căn cứ độc lập để thúc đẩy việc thu hồi đất. Bởi về bản chất, tiến độ dự án là yêu cầu của nhà đầu tư và cơ quan quản lý dự án, trong khi bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là nghĩa vụ, trách nhiệm nhằm bảo đảm quyền lợi của người có đất bị thu hồi.
Từ đó, đại biểu đề nghị sửa theo hướng: "Việc quyết định thu hồi đất được thực hiện theo tiến độ của dự án nhưng phải bảo đảm phù hợp với tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đối với trường hợp phải bố trí tái định cư, chỉ được thực hiện thu hồi đất sau khi đã hoàn thành việc bố trí chỗ ở theo quy định của luật".
"Tinh thần của đề xuất không phải là làm chậm quá trình thu hồi đất hay tạo thêm thủ tục cho các dự án. Ngược lại, một cơ chế thu hồi đất minh bạch, có thể dự liệu trước và bảo đảm được chỗ ở, sinh kế cho người dân sẽ góp phần giảm khiếu kiện, giảm cưỡng chế, giảm chi phí xã hội và tạo sự đồng thuận cao hơn. Qua đó, cũng có thể góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án", ông Huy nói.
Đại biểu Thạch Phước Bình phát biểu (Ảnh: Media Quốc hội).
Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cho rằng giá đất bồi thường là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu, bởi đây là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến sự đồng thuận của người có đất bị thu hồi.
Theo đại biểu, khoản 2 Điều 72 quy định căn cứ tính tiền bồi thường bao gồm giá đất theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất. Điều 76 quy định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất được sử dụng để tính tiền bồi thường, do UBND cấp tỉnh xây dựng, trình HĐND cấp tỉnh quyết định.
Đại biểu đánh giá cách tiếp cận này có ưu điểm là có thể rút ngắn quá trình xác định giá. Tuy nhiên, khi bảng giá đất và hệ số điều chỉnh trở thành căn cứ trực tiếp để tính tiền bồi thường thì yêu cầu về tính chính xác, minh bạch và khả năng giải trình cũng phải cao hơn.
Từ đó, ông đề nghị bổ sung tại Điều 76 trách nhiệm công khai các thông tin chủ yếu liên quan đến việc xác định giá, như nguồn dữ liệu, kỳ dữ liệu, căn cứ xác định hệ số điều chỉnh và các yếu tố chính hình thành mức giá.
"Người có đất bị thu hồi không chỉ cần biết mình được bồi thường bao nhiêu mà còn cần biết vì sao mức bồi thường được xác định như vậy. Việc minh bạch các căn cứ hình thành giá sẽ góp phần quan trọng trong việc giảm khiếu nại, khiếu kiện và nâng cao sự đồng thuận trong công tác giải phóng mặt bằng", ông Bình nói.
