Mới đây, UBND TP.HCM đã có văn bản gửi Bộ Xây dựng báo cáo về kế hoạch triển khai thực hiện các tuyến đường sắt đô thị (ĐSĐT) giai đoạn 2026-2030.
Theo đó, TP.HCM dự kiến bổ sung tuyến metro kết nối TP Thủ Dầu Một với ga Tao Đàn vào danh mục các dự án ưu tiên đầu tư giai đoạn 2026-2030 nhằm hoàn thành mục tiêu đưa vào khai thác khoảng 200 km ĐSĐT vào năm 2030 theo chỉ đạo của Bộ Chính trị.
TP.HCM sẽ hoàn thành 200 km ĐSĐT trong giai đoạn tới. Ảnh: NGUYỄN TIẾN
Hoàn thành 6 tuyến đường sắt đô thị
Theo UBND TP.HCM, Nghị quyết số 06/2026 của Thành ủy TP.HCM về lãnh đạo, chỉ đạo triển khai Nghị quyết số 188/2025/QH15 của Quốc hội đã xác định mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành 6 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 187 km, tổng nhu cầu vốn khoảng 17 tỉ USD.
Các dự án gồm: tuyến số 2 đoạn Bến Thành - Tham Lương và đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm; tuyến Thủ Thiêm - Long Thành; tuyến TP mới Bình Dương - Suối Tiên; giai đoạn 1 tuyến số 6 (đoạn từ Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất - Phú Hữu) và tuyến Bến Thành - Cần Giờ.
Tuyến Thủ Thiêm - Long Thành đang được khảo sát địa chất. Ảnh: ĐT
Tuy nhiên, Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 09 về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, trong đó xác định chỉ tiêu đến năm 2030 TP.HCM phải hoàn thành 200 km ĐSĐT.
Để hoàn thành mục tiêu này, TP.HCM dự kiến bổ sung dự án tuyến ĐSĐT số 2 (TP Thủ Dầu Một - TP.HCM) vào danh mục các dự án ưu tiên đầu tư hoàn thành trong giai đoạn 2026-2030.
Hiện nay, hồ sơ pháp lý triển khai dự án cơ bản đã được chuẩn bị đầy đủ. TP đang chỉ đạo Ban Quản lý Đường sắt đô thị tập trung đẩy nhanh công tác chuẩn bị đầu tư, phấn đấu khởi công dự án trong năm 2026.
Để đáp ứng nhu cầu vốn phát triển mạng lưới ĐSĐT, UBND TP.HCM đã đề xuất ngân sách trung ương bố trí 221.098 tỉ đồng và ngân sách địa phương bố trí 123.996 tỉ đồng (chưa bao gồm 41.357 tỉ đồng cho dự án chuyển tiếp tuyến metro số 2 Bến Thành - Tham Lương) để triển khai các dự án thuộc danh mục thực hiện theo Nghị quyết số 188/2025/QH15.
Trên cơ sở kết quả làm việc với Bộ Tài chính, TP.HCM tiếp tục đề xuất trong trường hợp ngân sách trung ương chưa thể cân đối toàn bộ nhu cầu vốn, ưu tiên bố trí 160.877 tỉ đồng cho các dự án trọng điểm.
Hàng loạt tuyến ĐSĐT dự kiến hoàn thành trước năm 2030
UBND TP.HCM cho biết theo kế hoạch thực hiện giai đoạn 2026-2030, dự án tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Tham Lương đã hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng 100%, ký kết hợp đồng EPC và khởi công ngày 15-1-2026 theo đúng tiến độ. Dự kiến dự án hoàn thành vào năm 2030.
Đối với đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm, dự án được thực hiện theo hình thức PPP, loại hợp đồng BT. Dự án đã được UBND TP.HCM phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi và khởi công ngày 29-4-2026. Dự kiến hoàn thành trong năm 2030. Hiện nhà đầu tư đang tổ chức khảo sát, lập thiết kế triển khai sau thiết kế FEED và dự toán để trình cơ quan có thẩm quyền thẩm định, làm cơ sở đàm phán và ký kết hợp đồng BT.
Đối với dự án tuyến ĐSĐT Thủ Thiêm - Long Thành, HĐND TP.HCM và Đồng Nai đã thống nhất giao UBND TP.HCM là cơ quan có thẩm quyền của dự án. Dự án đã được HĐND TP.HCM thống nhất bổ sung vào danh mục thực hiện theo Nghị quyết 188. UBND TP.HCM giao Công ty CP Địa ốc Đại Quang Minh tổ chức lập báo cáo nghiên cứu khả thi.
Hiện doanh nghiệp này đang lập báo cáo giữa kỳ về phương án tuyến, vị trí công trình, công nghệ , quy chuẩn và tiêu chuẩn áp dụng cho dự án. Dự án dự kiến khởi công trong năm 2026 và phấn đấu hoàn thành vào năm 2029.
TP.HCM dự kiến hoàn thành hàng loạt tuyến ĐSĐT trong thời gian tới.
Giai đoạn 1 tuyến ĐSĐT số 6 từ Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu có chiều dài 22,85 km. Dự án có tổng mức đầu tư dự kiến 86.529 tỉ đồng, dự kiến được phê duyệt vào tháng 11-2026, khởi công tháng 12-2026 và hoàn thành cuối năm 2030.
Tuyến ĐSĐT số 1 TP mới Bình Dương - Suối Tiên dài 32,8 km, tổng mức đầu tư dự kiến 55.000 tỉ đồng. Dự án dự kiến phê duyệt đầu tư trong tháng 11-2026, khởi công tháng 12-2026 và hoàn thành cuối năm 2030.
Đáng chú ý, tuyến ĐSĐT số 2 TP Thủ Dầu Một - TP.HCM được nghiên cứu kéo dài từ ga C0 (giao với tuyến số 1 Bình Dương) đến ga Tao Đàn (giao với tuyến số 2 Bến Thành - Tham Lương), nâng tổng chiều dài từ 21,87 km lên khoảng 35 km.
Trong đó, đoạn trên cao dài khoảng 20 km với 12 ga và đoạn ngầm dài khoảng 15 km với 12 ga. Dự án dự kiến được phê duyệt đầu tư vào tháng 11-2026, khởi công tháng 12-2026 và hoàn thành cuối năm 2030.
Đối với tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ, UBND TP.HCM đã chấp thuận chủ trương đầu tư. Đồng thời chấp thuận nhà đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư. Nhà đầu tư đã tổ chức lễ động thổ dự án vào ngày 19-12-2025.
TP.HCM đã giao Ban Quản lý Đường sắt đô thị làm chủ đầu tư dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và ban hành kế hoạch triển khai. Dự kiến công tác bàn giao mặt bằng sẽ hoàn thành trong tháng 11-2026.
Hiện nay, nhà đầu tư đang tổ chức khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Theo kế hoạch, dự án sẽ hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2028.
Để bảo đảm tiến độ triển khai các dự án theo đúng chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và mục tiêu hoàn thành khoảng 200 km ĐSĐT vào năm 2030, TP.HCM kiến nghị Bộ Xây dựng tổng hợp kế hoạch triển khai các dự án ưu tiên đầu tư giai đoạn 2026-2030 để báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
Đồng thời, tiếp tục hỗ trợ TP.HCM trong quá trình triển khai các dự án, đặc biệt đối với các nội dung liên quan đến tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, lựa chọn công nghệ, bảo đảm tính đồng bộ và khả năng kết nối giữa các tuyến.
TP.HCM cũng đề nghị Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ưu tiên bố trí nguồn vốn ngân sách trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để triển khai các dự án ĐSĐT trọng điểm.
Việc TP.HCM mở rộng mạng lưới ĐSĐT kết nối với khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ là cần thiết và phù hợp với định hướng phát triển vùng sau khi mở rộng không gian đô thị.
Tuy nhiên, TP.HCM cũng cần nghiên cứu kết nối với trung tâm phường Vũng Tàu. Riêng tuyến metro kết nối Bình Dương, TP cần xem xét đổi tên tuyến để tránh trùng lặp với tuyến metro số 2 hiện hữu.
Việc phát triển mạng lưới metro cần gắn chặt với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Trong khi TP.HCM đã có quy hoạch TOD, các kế hoạch hiện nay chủ yếu đề cập đến việc đầu tư các tuyến metro mà chưa làm rõ chiến lược phát triển TOD đi kèm.
TOD nghĩa là metro phải gắn với phát triển đô thị. Khi xác định hướng tuyến cần tính toán sẽ tạo ra bao nhiêu quỹ đất, giá trị gia tăng từ các tuyến ĐSĐT này như thế nào. Nguồn vốn đầu tư metro rất lớn nên việc phát triển TOD là thực sự cần thiết.
TP.HCM cần xây dựng lộ trình cụ thể cho từng tuyến metro, đồng thời rà soát kỹ hướng tuyến trên cơ sở quỹ đất và chi phí giải phóng mặt bằng. Bởi chúng ta chỉ cần điều chỉnh hướng tuyến vài trăm mét có thể giúp giảm đáng kể chi phí bồi thường, tránh các khu vực dân cư đông đúc, đồng thời tạo điều kiện hình thành các quỹ đất phát triển đô thị mới.
Và TP cũng cần xác định rõ ranh giới phát triển và quỹ đất dọc các tuyến vì đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của dự án. Một tuyến metro có thể mất 5-6 năm chỉ để giải phóng mặt bằng, nếu không tính toán kỹ từ đầu, nhiều dự án sẽ bị chậm tiến độ.
Để hoàn thành mục tiêu 200 km ĐSĐT vào năm 2030, TP.HCM cần rà soát lại các tuyến được quy hoạch, đánh giá lại hướng tuyến trên cơ sở phát triển TOD và khả năng khai thác quỹ đất.
Nếu không tính toán đồng bộ ngay từ đầu, chúng ta có thể gặp khó khăn ở tất cả các khâu, từ giải phóng mặt bằng, huy động vốn cho đến triển khai dự án.
KTS Ngô Viết Nam Sơn , Chuyên gia Quy hoạch đô thị
