Ông Lê Trung Hiếu, nhà sáng lập Bambi Hana, cho rằng trở ngại lớn nhất với startup công nghệ là thiếu môi trường thử nghiệm trong điều kiện thực tế. Muốn thương mại hóa sản phẩm, doanh nghiệp phải chứng minh được hiệu quả vận hành, nhưng để có dữ liệu kiểm chứng lại cần một cơ chế cho phép thử nghiệm tại các công trình hoặc hạ tầng phù hợp.
TP.HCM thử nghiệm UAV giao hàng từ Cần Giờ - Vũng Tàu. (Ảnh: Ngọc Duy)
Trước đây, TP.HCM đã có những đề xuất và mô hình thử nghiệm có kiểm soát đối với một số công nghệ mới. Tuy nhiên, các hoạt động này vẫn mang tính đơn lẻ, thiếu một hành lang pháp lý thống nhất. Khi chưa có quy trình chung về phạm vi thử nghiệm, cơ chế giám sát và xử lý rủi ro, cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý đều thận trọng. Vì thế nhiều công nghệ phải “cất tủ” chờ cơ chế phù hợp mới có thể bước ra khỏi phòng thí nghiệm.
Sau khi Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị được ban hành, xác định phát triển khoa học , công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển đất nước, TP.HCM đã đẩy nhanh việc cụ thể hóa chủ trương này thông qua các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 98 của Quốc hội, Nghị quyết 20 của HĐND Thành phố, cùng nhiều đề án thử nghiệm công nghệ.
TP.HCM thử nghiệm UAV giao hàng, xe tự hành
Tại phiên họp Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 chuyên đề về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo vào ngày 23/6, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết, Thành phố xác định xây dựng cơ chế sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu, thử nghiệm, thương mại hóa công nghệ.
Theo ông, TP.HCM đã chủ động triển khai các mô hình thử nghiệm trên thực tế, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển sản phẩm, vừa tích lũy dữ liệu và kinh nghiệm quản lý để từng bước hoàn thiện chính sách. Điểm nhấn đầu tiên là cơ chế thử nghiệm đối với UAV và xe tự hành. Đây đều là những lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống pháp lý liên quan đến quản lý.
TP.HCM thử nghiệm UAV giao hàng, xe tự hành. (Ảnh: AI)
Không dừng ở các khu thử nghiệm, Thành phố còn từng bước mở rộng phạm vi ứng dụng. Tuyến giao hàng bằng UAV giữa Cần Giờ - Vũng Tàu được đưa vào vận hành thử nghiệm, mở ra hướng phát triển mới cho logistics và kinh tế tầm thấp.
Ngoài ra, TP.HCM cũng đang triển khai các “sandbox chính sách” nhằm tháo gỡ rào cản trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tiêu biểu là Đề án “ Thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ từ ngân sách Nhà nước ”.
Ngay trong đợt tiếp nhận đầu tiên, đề án đã thu hút 54 hồ sơ với tổng vốn đăng ký khoảng 500 tỷ đồng, trong đó 50% là nguồn ngoài ngân sách và 41% đến từ doanh nghiệp. Đợt tiếp theo tiếp tục ghi nhận hơn 20 đề xuất trong các lĩnh vực bán dẫn, công nghệ sinh học và vật liệu mới.
Song song đó, TP.HCM triển khai Đề án xây dựng Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế (CoE) với cơ chế quản trị linh hoạt, lựa chọn 6 tổ chức khoa học và công nghệ tham gia hình thành các trung tâm nghiên cứu xuất sắc. Đồng thời phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm của thành phố và nâng cấp Sàn giao dịch công nghệ TP.HCM.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh, khi được trao cơ chế phù hợp, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học sẵn sàng đầu tư nguồn lực cho đổi mới sáng tạo. Vì vậy, cùng với việc mở rộng các mô hình sandbox, TP.HCM sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái để các kết quả thử nghiệm nhanh chóng chuyển hóa thành sản phẩm, doanh nghiệp và động lực tăng trưởng mới.
Từ ‘vùng thử’ đến thị trường
Theo ông Trần Hữu Dũng, Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Phát triển Công viên phần mềm Quang (QTSC), Thành phố đã rất chủ động triển khai tinh thần Nghị quyết 57 bằng nhiều cơ chế cụ thể. Trong đó, Nghị quyết 20 của HĐND Thành phố về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đã tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai các giải pháp công nghệ mới trong môi trường thực tế nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý Nhà nước.
“Giá trị của sandbox không chỉ nằm ở việc cho phép doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ, mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với sự tham gia của doanh nghiệp, cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và trường đại học”, ông Dũng chia sẻ.
Sandbox không còn chỉ là định hướng trong các văn bản chính sách mà đã bắt đầu hiện diện bằng những mô hình thử nghiệm cụ thể. (Ảnh: Ngọc Duy)
Để sandbox phát huy hiệu quả, ông Dũng cho rằng TP.HCM cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hạ tầng thử nghiệm, cơ chế phối hợp và hành lang pháp lý. Bên cạnh việc đầu tư các hạ tầng số như trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, nền tảng AI và mở rộng các khu công nghệ số tập trung, thành phố cần có đầu mối điều phối thống nhất, quy trình linh hoạt từ tiếp nhận, thẩm định đến giám sát, đánh giá kết quả.
Đồng thời, cần sớm hoàn thiện cơ chế để các công nghệ sau thử nghiệm có thể nhanh chóng được cấp phép, mở rộng ứng dụng và thương mại hóa, tránh tình trạng “thử nghiệm xong nhưng chưa có cơ chế để phát triển tiếp”.
Sau hơn 18 tháng triển khai Nghị quyết 57, sandbox không còn chỉ là định hướng trong các văn bản chính sách mà đã bắt đầu hiện diện bằng những mô hình thử nghiệm cụ thể. Khi hành lang pháp lý, hạ tầng và cơ chế hỗ trợ tiếp tục được hoàn thiện, “vùng thử” này được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể con đường đưa công nghệ Việt từ phòng thí nghiệm ra thị trường.
Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai sandbox tập trung vào ba nhóm nội dung trọng tâm, gồm cơ chế đặt hàng, mua sắm sản phẩm công nghệ chiến lược và vận hành quỹ đầu tư mạo hiểm.
Trong đó, mở rộng phạm vi thử nghiệm mua sắm các sản phẩm công nghệ chiến lược trong nước; áp dụng cơ chế đặt hàng, khoán chi theo kết quả, mua sắm lô đầu tiên đối với sản phẩm công nghệ chiến lược nội địa; đồng thời thí điểm cơ chế đầu tư mạo hiểm có vốn nhà nước. Kết quả triển khai thực tế sẽ là căn cứ trực tiếp để đánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống pháp luật.
