Tháng 10/2025, Đại học Oxford công bố hai chương trình hợp tác liên quan đến hệ sinh thái của nữ tỷ phú Nguyễn Thị Phương Thảo. Một là Quỹ Học bổng Tiên phong, với khoản đóng góp được công bố khoảng 13,7 triệu bảng Anh (469 tỷ đồng) từ bà Thảo và 4,1 triệu bảng (140 tỷ đồng) đối ứng của Oxford. Chương trình đã hỗ trợ 11 học viên sau đại học và nhà nghiên cứu Việt Nam.
Hai là dự án nghiên cứu hàng không phát thải ròng bằng 0 trị giá khoảng 1,6 triệu bảng Anh (55 tỷ đồng), do Vietjet tài trợ, triển khai cùng Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA). Người dẫn dắt nghiên cứu là Giáo sư Myles Allen, một trong những nhà khoa học khí hậu nổi tiếng của Oxford.
Myles Allen không xa lạ với cộng đồng khoa học Việt Nam. Ông từng tham gia Hội đồng Sơ khảo Giải thưởng VinFuture do vợ chồng tỷ phú Phạm Nhật Vượng sáng lập và hiện được VinFuture giới thiệu là thành viên danh dự.
Nhà khoa học từng bị thầy đánh giá không đủ giỏi
Theo hồ sơ của Đại học Oxford, Giáo sư Myles Allen hiện đứng đầu bộ phận Vật lý khí quyển, đại dương và hành tinh thuộc Khoa Vật lý, đồng thời là Giáo sư Khoa học hệ thống Trái đất.
Ông được BBC giới thiệu trên chương trình The Life Scientific là "nhà vật lý đứng sau Net Zero".
Danh xưng này xuất phát từ những đóng góp của Allen trong việc xây dựng cơ sở khoa học cho mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Năm 2005, ông đưa ra cách tiếp cận về một ngân sách carbon hữu hạn, từ đó dẫn tới nhận định rằng muốn ngăn Trái đất tiếp tục nóng lên do CO₂, lượng phát thải ròng của khí này cuối cùng phải giảm về 0.
Allen cũng từng là tác giả điều phối chính của báo cáo đặc biệt về mục tiêu hạn chế nóng lên toàn cầu ở mức 1,5°C của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC). Ông là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Anh và được trao huân chương CBE vì những đóng góp cho khoa học khí hậu.
Ít ai biết rằng con đường đến với khoa học của ông từng có một khởi đầu không mấy thuận lợi.
Trong cuộc phỏng vấn với Oxford năm 2022, Allen kể rằng khi còn là sinh viên ngành Vật lý và Triết học, một trong những người thầy của ông, Chris Llewellyn-Smith, từng nhận xét ông không đủ giỏi để theo đuổi sự nghiệp vật lý lý thuyết hoặc vật lý hạt. Người thầy này sau đó trở thành Tổng giám đốc CERN, tổ chức nghiên cứu vật lý hạt hàng đầu thế giới.
Sau khi tốt nghiệp, Allen đến Kenya làm việc cho Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc. Một cuộc gặp tình cờ với chuyên gia khí hậu Stefan Hastenrath trong chuyến leo núi Kenya đã khiến ông nhìn lại mô hình nghiên cứu đại dương của mình. Ông trở về Oxford, tiếp tục nghiên cứu và dần chuyển sang lĩnh vực biến đổi khí hậu.
Hơn ba thập niên sau, Allen trở thành một trong những tiếng nói có ảnh hưởng trong việc xác định trách nhiệm của ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch đối với hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Người đứng sau Net Zero lại muốn thế giới tiếp tục được dùng dầu
Điểm đặc biệt trong quan điểm của Myles Allen là ông không cho rằng con đường duy nhất để đạt Net Zero là chấm dứt hoàn toàn việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Trong bài viết đăng trên Financial Times ngày 29/7/2026, ông thậm chí đề xuất cách để hoạt động khai thác dầu khí mới tại Biển Bắc có thể phù hợp với mục tiêu Net Zero của Anh.
Lập luận của Allen khá đơn giản: nếu các doanh nghiệp tiếp tục khai thác, bán và sử dụng nhiên liệu hóa thạch, họ phải có trách nhiệm thu giữ và lưu trữ lâu dài một lượng CO₂ tương ứng với lượng phát thải mà sản phẩm của mình tạo ra.
Ông đề xuất việc cấp phép khai thác dầu khí nên gắn với nghĩa vụ lưu trữ carbon, với tỷ lệ tăng dần theo thời gian. Theo cách tiếp cận này, trách nhiệm xử lý phát thải được đưa trực tiếp vào hoạt động kinh doanh của ngành năng lượng, thay vì chỉ phụ thuộc vào việc người tiêu dùng hạn chế sử dụng nhiên liệu.
Trong cuộc phỏng vấn năm 2022, Allen từng ước tính việc xử lý lượng CO₂ phát sinh từ nhiên liệu hóa thạch có thể làm tăng chi phí sản xuất xăng khoảng 17.000 đồng/lít theo kịch bản nghiên cứu của ông.
Đến tháng 5/2025, ông tiếp tục đưa ra lộ trình thu giữ và lưu trữ lượng carbon tương ứng với 10% phát thải từ nhiên liệu hóa thạch vào năm 2035, 50% vào năm 2045 và 100% vào năm 2055.
Đây là quan điểm có ý nghĩa trực tiếp với các doanh nghiệp năng lượng và vận tải. Thay vì chỉ lựa chọn giữa tiếp tục sử dụng nhiên liệu hóa thạch hoặc chuyển hoàn toàn sang nguồn năng lượng mới, họ có thêm một phương án nghiên cứu để xử lý tác động khí hậu của nhiên liệu hiện tại.
Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng đặt ra nhiều tranh luận. Công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon cần chi phí lớn, hạ tầng phù hợp và khả năng kiểm chứng lâu dài. Nếu triển khai không chặt chẽ, nó có thể trở thành lý do kéo dài việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch mà không bảo đảm giảm tác động khí hậu như kỳ vọng.
Ý nghĩa của nghiên cứu với Vietjet
Tư tưởng nói trên cũng là cơ sở cho dự án Net Zero Aviation mà Myles Allen đang dẫn dắt cùng Vietjet và IATA.
Khác với nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), giải pháp được nghiên cứu có tên Geologically Balanced Fuels (GBF), hay nhiên liệu cân bằng địa chất.
Về nguyên lý, máy bay vẫn có thể sử dụng nhiên liệu phản lực truyền thống. Nhưng lượng CO₂ phát sinh trong vòng đời nhiên liệu phải được đối ứng bằng một lượng CO₂ tương đương được thu giữ và lưu trữ lâu dài trong các tầng địa chất, theo những tiêu chuẩn được kiểm chứng.
Đây là một hướng tiếp cận đáng chú ý với ngành hàng không, nơi việc chuyển hoàn toàn sang nhiên liệu mới còn gặp trở ngại về chi phí và nguồn cung.
Theo thông cáo của Oxford, dự án được triển khai với mục tiêu đánh giá tính khả thi, chi phí, tác động xã hội và những tiêu chuẩn cần thiết để nhiên liệu cân bằng địa chất có thể được ứng dụng. Oxford xác định GBF là giải pháp bổ trợ, không phải thay thế hoàn toàn SAF.
Giáo sư Allen đánh giá việc hợp tác với một hãng hàng không giá rẻ tại Đông Nam Á, khu vực có thị trường hàng không tăng trưởng nhanh, giúp nhóm nghiên cứu tiếp cận đồng thời những thách thức về phát triển vận tải, khả năng chi trả và giảm phát thải.
Đáng chú ý, ngày 24/8/2026, nhóm Oxford công bố nghiên cứu đề xuất đưa GBF vào CORSIA, cơ chế quản lý và bù trừ carbon của hàng không quốc tế. Tiếp đó, ngày 8/9, nhóm tiếp tục công bố báo cáo đề xuất các yêu cầu chứng nhận, đo lường và xác minh lượng CO₂ được lưu trữ.
Điều đáng chú ý nhất là hướng nghiên cứu của Myles Allen có thể tác động trực tiếp tới bài toán kinh doanh của ngành hàng không: trong tương lai, chi phí nhiên liệu không chỉ phụ thuộc vào giá dầu, mà còn có thể bao gồm nghĩa vụ xử lý lượng carbon phát sinh từ chính nhiên liệu đó.
Trước khi hợp tác với Oxford, Vietjet đã có những bước đi cụ thể trong lĩnh vực hàng không bền vững. Ngày 17/10/2024, hãng thực hiện hai chuyến bay quốc tế sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững SAF được tra nạp tại Việt Nam, từ TP.HCM đi Melbourne (Australia) và Seoul (Hàn Quốc), với nhiên liệu do Petrolimex Aviation cung cấp.
SAF được sản xuất từ các nguồn nguyên liệu như dầu ăn đã qua sử dụng, phụ phẩm nông nghiệp và sinh khối, có khả năng giảm tới 80% phát thải carbon trong vòng đời nhiên liệu so với nhiên liệu truyền thống, tùy nguyên liệu và quy trình sản xuất.
Đến tháng 8/2025, Vietjet tiếp tục ký thỏa thuận hợp tác sử dụng SAF với Petrolimex Aviation. Theo công bố của hai bên, Petrolimex Aviation đã pha trộn và cung cấp 1.200 m³ nhiên liệu SAF đầu tiên cho các chuyến bay của Vietjet, kèm chứng nhận về tính bền vững theo tiêu chuẩn ISCC EU.
