Cứ đến cuối thu, nhiều con phố ở Hà Nội lại ngập trong mùi hoa sữa nồng nàn. Chỉ cần một cơn gió nhẹ, mùi hương đã len vào từng góc phố, từng ô cửa sổ và theo chân người đi đường về tận nhà.
Mỗi năm vào đúng dịp này, mạng xã hội lại rôm rả với những cuộc tranh luận không hồi kết. Một bên là các netizen mê mẩn, coi hoa sữa là mùi hương đặc trưng của mùa thu Hà Nội. Bên còn lại thì kêu trời vì đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, thậm chí phải đổi đường đi làm chỉ để tránh những hàng cây đang nở hoa. Vậy hoa sữa có mùi từ đâu và vì sao cùng hít một mùi, cảm nhận lại khác nhau đến vậy?
Vì sao hoa sữa lại có mùi?
Hoa sữa có tên khoa học là Alstonia scholaris, cây thân gỗ cho hoa nhỏ, màu trắng ngà, mọc thành từng chùm. Mùi hương mà chúng ta ngửi thấy thực chất là những phân tử rất nhỏ do hoa tạo ra. Các phân tử này thuộc nhóm hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, nghĩa là chúng dễ dàng thoát ra khỏi hoa, hòa vào không khí rồi theo gió lan đi xa.
Với thực vật, mùi hương không phải để người ngắm hoa thưởng thức mà là một công cụ sinh tồn. Hoa cần côn trùng giúp chuyển phấn để tạo hạt, nên chúng phát ra mùi như một lời mời gọi từ xa. Hoa càng nở nhiều, mùi càng mạnh và hoa sữa nở thành từng chùm dày nên hương lan rất rộng. Bên cạnh đó, mức độ lan tỏa còn phụ thuộc vào thời tiết. Trời lạnh và ít gió, các phân tử mùi bay chậm, dễ bị giữ lại gần mặt đất nên ta ngửi thấy nồng hơn hẳn.
Hoa sữa thường nở rộ vào tầm cuối tháng 9 đến giữa tháng 10 (Ảnh minh họa)
Khi hít vào, những phân tử này chạm tới các thụ thể khứu giác nằm sâu trong khoang mũi. Mỗi thụ thể sẽ "bắt" một kiểu phân tử nhất định và chuyển thành tín hiệu thần kinh gửi lên não. Từ đây, câu chuyện của mỗi người bắt đầu rẽ sang những hướng khác nhau.
Vì sao có người thấy thơm, có người lại thấy đau đầu?
Lý do đầu tiên nằm ở chính chiếc mũi. Con người có khoảng 400 loại thụ thể khứu giác, nhưng gene quy định các thụ thể này lại khác nhau ở mỗi người. Nghĩa là hai người đứng cạnh nhau có thể "nhận" cùng một mùi theo hai cách không giống nhau. Người thấy ngọt dịu, người thấy nồng gắt, thậm chí có người gần như không ngửi thấy gì.
Lý do thứ hai nằm ở bộ não. Khác với thị giác hay thính giác, tín hiệu khứu giác đi thẳng đến những vùng não liên quan đến cảm xúc và trí nhớ. Đó là lý do một mùi hương có thể gợi lại cả một khoảng ký ức chỉ trong tích tắc. Nếu từng có nhiều khoảnh khắc dễ chịu bên mùi hoa sữa, não sẽ ghi nhận đây là mùi quen thuộc và an toàn. Ngược lại, nếu mùi này từng đi kèm cảm giác ngộp hay mệt mỏi, não sẽ gắn nó với tín hiệu khó chịu và phản ứng ngay khi ngửi lại.
Lý do thứ ba là nồng độ mùi và độ nhạy của từng người. Một mùi thơm khi ngửi thoang thoảng có thể trở nên gắt, nặng khi quá đậm đặc. Những người vốn nhạy cảm với mùi mạnh, nhất là người hay bị đau nửa đầu, thường dễ bị các mùi nồng như nước hoa, khói hay hoa có hương đậm khơi gợi cơn đau đầu. Người bị viêm mũi dị ứng cũng dễ thấy khó chịu hơn bình thường vì niêm mạc mũi vốn đã nhạy cảm.
Mùi hương có thể đi thẳng đến vùng não xử lý cảm xúc và trí nhớ nên dễ khiến mỗi người có phản ứng khác nhau (Ảnh minh họa)
Dù vậy, hiện chưa có cơ sở để khẳng định hoa sữa gây độc với người khỏe mạnh khi ngửi ở mức thông thường. Cảm giác đau đầu, chóng mặt phần lớn đến từ việc mùi quá nồng so với ngưỡng chịu đựng của mỗi người, cộng thêm yếu tố tâm lý. Khi đã tin rằng hoa sữa làm mình đau đầu, chỉ cần ngửi thấy mùi là cơ thể có thể phản ứng theo.
Mẹo nhỏ cho những người "sợ" hoa sữa
Nếu bạn thuộc hội đau đầu mỗi khi hoa sữa nở, hãy thử đeo khẩu trang khi đi qua những đoạn đường nhiều cây, hạn chế đứng lâu dưới gốc cây vào buổi tối và đóng cửa sổ nếu nhà sát cây hoa sữa. Nếu đau đầu, khó thở kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên, bạn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Nói cho cùng, thích hay ghét mùi hoa sữa không phải chuyện đúng hay sai. Đó là sự kết hợp giữa gene, giác quan và trải nghiệm của mỗi người. Vậy còn bạn, bạn thuộc hội mê hay hội né hoa sữa?
