Sau nhiều năm đối mặt với năng suất thấp và tình trạng thiếu vật tư sản xuất, một vùng trồng lúa trọng điểm của tỉnh Pinar del Río (Cuba) đang ghi nhận sự thay đổi rõ rệt nhờ dự án hợp tác sản xuất lúa gạo với Việt Nam. Từ mức năng suất chỉ khoảng 0,8-0,9 tấn/ha, nhiều diện tích trong dự án đã đạt trung bình 8 tấn/ha, mở ra kỳ vọng hồi sinh ngành lúa gạo tại địa phương.
Ông Eliecer Silva, quản lý một khu sản xuất thuộc UEB Agrícola Caribe – đơn vị thứ hai của tỉnh Pinar del Río tham gia dự án hợp tác Cuba - Việt Nam – cho biết những khó khăn kéo dài nhiều năm đang dần được tháo gỡ.
"Người Việt Nam đã đến giúp đỡ chúng tôi rất nhiều. Họ đã giúp chúng tôi thoát khỏi một tình huống vô cùng khó khăn", ông nói.
Theo các chuyên gia địa phương, Agrícola Caribe sở hữu những cánh đồng được đánh giá có chất lượng đất trồng lúa tốt nhất tỉnh Pinar del Río. Tuy nhiên, nhiều năm thiếu phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhiên liệu và các nguồn lực sản xuất khiến năng suất liên tục ở mức rất thấp.
Năm 2024, năng suất bình quân tại đây chỉ đạt khoảng 0,8 tấn/ha, sang năm 2025 cũng chỉ nhích lên 0,9 tấn/ha.
Bà María de las Nieves Sánchez, Giám đốc UEB Agrícola Caribe, thừa nhận tình hình từng trở nên "tuyệt vọng" khi sản lượng liên tục suy giảm qua từng vụ mùa và nhiều kế hoạch gieo trồng không thể hoàn thành.
Bước ngoặt xuất hiện từ tháng 9 năm ngoái, khi Cuba và Việt Nam triển khai đợt sản xuất thử nghiệm trên diện tích 21,7 ha.
Kết quả vượt ngoài kỳ vọng khi năng suất trung bình đạt tới 8 tấn/ha – mức chưa từng được ghi nhận tại khu vực này trước đây.
Từ thành công ban đầu, dự án nhanh chóng được mở rộng. Hiện Agrícola Caribe đã canh tác 158 ha lúa trên các cánh đồng bậc thang và đặt mục tiêu nâng lên 295 ha trong thời gian tới. Xa hơn, đơn vị hướng đến quy mô khoảng 2.000 ha trong vụ thu hoạch mùa lạnh.
Để đạt mục tiêu này, ngoài 473 ha đất bậc thang hiện có, dự án còn dự kiến mở rộng sang các khu vực sản xuất truyền thống của các hộ nông dân liên kết với đơn vị.
Khác với mô hình triển khai tại Los Palacios, nơi phía Việt Nam trực tiếp nhận đất để tổ chức sản xuất, dự án tại Agrícola Caribe được thực hiện theo hình thức hợp tác. Phía Việt Nam cung cấp vật tư và hỗ trợ kỹ thuật, trong khi phía Cuba đảm nhận đất đai, nhân công và máy móc.
Các vật tư được hỗ trợ gồm phân bón, thuốc diệt cỏ, thuốc bảo vệ thực vật và nhiên liệu – những yếu tố mà địa phương này thiếu hụt trong nhiều năm qua.
Song song với sản xuất, hệ thống hạ tầng thủy lợi cũng được cải tạo, bao gồm nạo vét kênh mương, sửa chữa cửa van và thay thế các tấm bê tông nhằm nâng cao khả năng tưới tiêu.
Một điểm đáng chú ý của dự án là phần lớn công việc được thực hiện thủ công. Trước đây, việc gieo trồng và phun thuốc trên diện tích lớn chủ yếu sử dụng máy bay, nhưng do thiếu nhiên liệu và những hạn chế khác, khoảng 200 lao động địa phương đã được tuyển dụng để trực tiếp đảm nhận các công đoạn sản xuất.
Theo ông Osberto Pedroso, một trong những lao động tham gia dự án, mô hình này không chỉ giúp duy trì sản xuất mà còn tạo thêm việc làm cho người dân địa phương.
Ông Eliecer Silva cho rằng thành công của dự án không chỉ đến từ nguồn vật tư mà còn từ chất lượng giống lúa, quy trình canh tác và tính kỷ luật trong sản xuất.
"Phía Việt Nam mang đến một gói công nghệ mà chúng tôi chưa từng có trước đây. Đó là lý do những ruộng lúa cao gần 1,8 mét. Thậm chí, khi người lao động vào phun thuốc cũng gần như bị khuất trong ruộng lúa", ông nói.
Theo vị quản lý này, bên cạnh sự hỗ trợ về kỹ thuật, yếu tố quan trọng không kém là sự thay đổi trong cách tổ chức sản xuất và tinh thần làm việc của người lao động.
