Sáng 18/5/2026, tại phường Tân Mai, một vùng đất ven biển từng nổi tiếng với các trại muối và nghề biển truyền thống của Nghệ An, những chiếc máy xúc bắt đầu bổ những nhát cuốc đầu tiên xuống mảnh đất gần 160 héc-ta.
Lễ khởi công hạ tầng kỹ thuật Nhà máy Nhiệt điện LNG Quỳnh Lập diễn ra với sự có mặt của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cùng các lãnh đạo trung ương và địa phương.
Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công hạ tầng kỹ thuật dự án Nhà máy Nhiệt điện LNG Quỳnh Lập. Ảnh: Petrovietnam
Con số gây ấn tượng nhất hôm đó không phải là quy mô buổi lễ, mà là những chữ số trên bảng giới thiệu dự án: Tổng vốn đầu tư 59.372 tỉ đồng - tương đương hơn 2,2 tỉ USD, công suất 1.500 MW, dự kiến mỗi năm cấp 9 tỉ kWh điện cho lưới quốc gia và đóng góp 6.000–7.000 tỉ đồng vào ngân sách tỉnh.
Thông tin về Nhà máy Nhiệt điện LNG Quỳnh Lập.
Quỳnh Lập chuyển mình từ than đến khí
Thực ra đây không phải lần đầu mảnh đất này chứng kiến một dự án điện lớn.
Năm 2015, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) từng động thổ Nhà máy nhiệt điện than Quỳnh Lập I trên cùng vùng đất này, với quy mô 283 héc-ta và vốn đầu tư cũng khoảng 2,2 tỉ USD — nhưng sử dụng than đá. Dự án đó chững lại sau nhiều năm loay hoay về vốn, công nghệ và áp lực môi trường.
Đến năm 2023, Quy hoạch điện VIII chính thức "khai tử" các dự án nhiệt điện than Quỳnh Lập I và II. Thay vào đó, cùng một vị trí địa lý, Việt Nam chọn LNG - khí thiên nhiên hóa lỏng - làm nhiên liệu cho nhà máy điện thế hệ tiếp theo.
Đây không chỉ là sự thay đổi về công nghệ. Đây là lựa chọn có tính chiến lược về hướng đi năng lượng của quốc gia trong vài thập niên tới.
LNG là gì, và tại sao lại được gọi là "sạch hơn"?
LNG — Liquefied Natural Gas — là khí thiên nhiên (chủ yếu là methane, CH₄) được làm lạnh xuống khoảng âm 162°C để chuyển sang dạng lỏng, giúp vận chuyển bằng tàu chuyên dụng qua đại dương.
Khi đốt cháy để phát điện, khí thiên nhiên thải ra lượng CO₂ thấp hơn đáng kể so với than đá - theo các hệ số phát thải quốc tế, khoảng 40–50% ít hơn tính trên mỗi đơn vị điện sản xuất ra. Đây là lý do Mỹ giảm được khoảng 1/3 lượng phát thải CO₂ từ ngành điện giai đoạn 2005–2022, chủ yếu nhờ chuyển từ than sang khí.
Phối cảnh dự án Nhà máy điện LNG Quỳnh Lập. Ảnh: Petrovietnam
Nhà máy Quỳnh Lập sẽ dùng công nghệ tuabin khí chu trình hỗn hợp (Combined Cycle Gas Turbine - CCGT) - loại hiệu suất cao nhất trong các nhà máy nhiệt điện hiện nay, có thể đạt hiệu suất chuyển đổi năng lượng lên tới 60%, so với 35–40% của các lò hơi than truyền thống.
Nói ngắn gọn: Cùng một lượng điện sản xuất ra, LNG chu trình hỗn hợp thải ít CO₂ hơn nhiệt điện than khoảng một nửa, và hầu như không có SOx (lưu huỳnh oxit), NOx thấp hơn đáng kể - những chất gây ô nhiễm không khí trực tiếp tại địa phương.
Đó là lý do Liên minh Châu Âu (EU) năm 2022, vẫn xếp một số dự án điện khí vào danh mục đầu tư "bền vững chuyển tiếp" - xem LNG như cầu nối từ than đến năng lượng tái tạo.
Nhưng LNG không phải không có vấn đề. Các tổ chức môi trường quốc tế như Greenpeace và nhiều nhà khoa học khí hậu nhắc đi nhắc lại một điều: LNG vẫn là nhiên liệu hóa thạch.
Rủi ro lớn nhất không nằm ở ống khói nhà máy, mà ở quá trình khai thác, hóa lỏng, và vận chuyển LNG.
Methane - thành phần chính của khí thiên nhiên - là khí nhà kính mạnh gấp khoảng 80 lần CO₂ trong vòng 20 năm đầu nếu bị rò rỉ ra khí quyển.
Nếu tỉ lệ rò rỉ methane trong chuỗi cung ứng vượt một ngưỡng nhất định - ước tính khoảng 3% - thì lợi thế khí hậu của LNG so với than đá có thể bốc hơi hoàn toàn.
Ngoài ra, nhà máy LNG Quỳnh Lập sẽ tiêu thụ khoảng 1,15 triệu tấn LNG mỗi năm, toàn bộ nhập khẩu từ nước ngoài, theo thông tin từ liên danh đầu tư.
Điều này đặt ra vấn đề về an ninh năng lượng theo một nghĩa khác: Việt Nam sẽ phụ thuộc vào nguồn cung LNG toàn cầu, với giá cả biến động theo thị trường quốc tế. Cuộc khủng hoảng năng lượng châu Âu năm 2022 là bài học còn nóng hổi về việc quá phụ thuộc vào một nguồn nhập khẩu nhiên liệu duy nhất.
LNG: Không hoàn hảo, nhưng có thể cần thiết
Câu trả lời trung thực cho câu hỏi "LNG có phải điện sạch không?" là: Sạch hơn than, nhưng chưa đủ sạch để gọi là xanh hoàn toàn.
Thế giới hiện đang chia đôi quan điểm. Một bên xem LNG là "nhiên liệu cầu nối" cần thiết để thoát khỏi than đá trong khi năng lượng tái tạo chưa đủ quy mô. Bên kia cảnh báo rằng đầu tư vào hạ tầng LNG kéo dài 25–30 năm có thể tạo ra "tài sản mắc kẹt" - các nhà máy không thể thu hồi vốn khi chính sách khí hậu toàn cầu thắt chặt hơn.
Với Việt Nam, sự lựa chọn không bao giờ là đơn giản giữa lý tưởng và thực tiễn. Quỳnh Lập có thể là bước đi đúng nếu đi cùng với những cam kết minh bạch về kiểm soát phát thải, lộ trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, và một kế hoạch rõ ràng về điều gì xảy ra với nhà máy này vào năm 2050, khi Việt Nam đã cam kết đạt Net Zero.
Nhà máy LNG Quỳnh Lập, nếu về đích đúng hạn năm 2030, sẽ cấp thêm 9 tỉ kWh/năm — đủ để cấp điện cho khoảng 3 triệu hộ gia đình. Đó là con số không nhỏ trong bài toán điện quốc gia.
