Ngày 12/8, các đơn vị liên quan tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất dự kiến tổ chức họp Tổ an toàn đường cất, hạ cánh nhằm đánh giá, rút kinh nghiệm về quá trình ứng phó sự cố phương tiện bay không người lái (UAV/drone) xuất hiện gần khu vực hoạt động bay chiều tối hôm trước.
Theo Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), trong khoảng thời gian hoạt động cất, hạ cánh bị hạn chế, 19 chuyến bay bị ảnh hưởng.
Xử lý thế nào?
Luật sư Lê Kiên Lương - Giám đốc Công ty Luật Thiên Hương, Đoàn Luật sư TPHCM - cho biết, tùy tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi điều khiển UAV vào khu vực sân bay có thể bị xem xét ở cả chế tài hành chính và hình sự.
Thạc sĩ, Luật sư Lê Kiên Lương, Giám đốc Công ty Luật Thiên Hương (Đoàn Luật sư TPHCM). Ảnh: Nguyễn Tiến.
Theo Nghị định 288/2025/NĐ-CP, UAV, flycam phải được đăng ký trước khi khai thác và tuân thủ quy định về cấp phép bay. Người điều khiển phương tiện chưa đăng ký, chưa được cấp phép hoặc bay sai thời gian, địa điểm, khu vực, tọa độ được phép có thể bị phạt 2-3 triệu đồng.
Trường hợp bay khi chưa được cấp phép, cá nhân có thể bị phạt 20-30 triệu đồng; tổ chức bị phạt gấp đôi. Nếu UAV cản trở hoặc gây mất an toàn cho hoạt động của tàu bay khác, mức phạt có thể lên tới 30-40 triệu đồng, kèm tước quyền sử dụng giấy phép bay từ 3-6 tháng.
UAV mặc dù không va chạm trực tiếp với máy bay vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường. Ảnh minh họa.
Luật sư Lương lưu ý, nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng về tài sản, sức khỏe, tính mạng hoặc xâm phạm khu vực trọng yếu về quốc phòng, an ninh, người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015.
Đáng chú ý, dù UAV không va chạm trực tiếp với máy bay, người điều khiển vẫn có thể phải bồi thường nếu hành vi vi phạm gây thiệt hại thực tế.
Để xác định trách nhiệm, cần làm rõ hành vi vi phạm, thiệt hại và mối quan hệ nhân quả. Thiệt hại có thể gồm chi phí bay chờ, lưu sân, chuyển hướng hoặc bồi thường hành khách. Mức bồi thường căn cứ thiệt hại thực tế, chứng từ chứng minh và mức độ lỗi của người điều khiển UAV, luật sư cho biết.
Phải xác định được người đứng sau UAV
Luật sư Lê Văn Hoan - Đoàn Luật sư TPHCM - cho biết, sau những sự cố UAV xâm nhập khu vực sân bay, vấn đề cần đặt ra không chỉ là xử lý thiết bị khi đã bay vào vùng cấm mà quan trọng hơn là phải kiểm soát được UAV và nhanh chóng xác định người đứng sau thiết bị.
Luật sư Lê Văn Hoan (Đoàn Luật sư TPHCM).
Theo ông Hoan, UAV có thể hoạt động cách xa người điều khiển nên việc chỉ phát hiện thiết bị bay trái phép mà không xác định được chủ sở hữu hoặc vị trí điều khiển sẽ gây khó khăn cho việc xử lý.
Vì vậy, cần siết quản lý ngay từ khâu đăng ký, định danh thiết bị, xác lập thông tin chủ sở hữu và người điều khiển. Dữ liệu này cần được lưu trữ để cơ quan chức năng nhanh chóng truy xuất nguồn gốc, xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố.
Với UAV có tầm hoạt động lớn hoặc sử dụng gần sân bay, khu quân sự, khu vực nhạy cảm, cần áp dụng cơ chế quản lý chặt chẽ hơn. Có thể nghiên cứu yêu cầu thiết bị tích hợp mã nhận dạng điện tử hoặc phát tín hiệu nhận dạng từ xa để thuận tiện theo dõi, kiểm soát.
Muốn quản lý hiệu quả thì phải quản lý được cả UAV lẫn người điều khiển, chứ không chỉ chờ thiết bị xâm nhập vùng cấm rồi mới xử lý”, luật sư Lê Văn Hoan nói.
Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, vị luật sư cho rằng cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa các lực lượng để rút ngắn thời gian từ khi phát hiện UAV bất thường đến khi xác định nguồn điều khiển và người sở hữu.
Khi phát hiện thiết bị có dấu hiệu vi phạm, thông tin cần được chuyển ngay cho cơ quan có thẩm quyền để xác minh, truy tìm. Đặc biệt, hành vi cố tình đưa UAV vào khu vực cấm, hạn chế bay hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến hoạt động hàng không cần được xử lý nghiêm để tăng tính răn đe.
Hãng bay có phải bồi thường?
Liên quan sự cố UAV xâm nhập khu vực sân bay tối 11/8, Luật sư Lê Văn Hoan cho biết sự việc đã khiến nhiều hành khách phải chờ 3-5 giờ, một số chuyến bay phải chuyển hướng, hạ cánh xuống Cần Thơ, Phú Quốc hoặc Cam Ranh.
Hành khách ở sân bay Tân Sơn Nhất. Ảnh minh họa.
Về trách nhiệm với hành khách, luật sư cho biết Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2025 và Thông tư 48/2026 của Bộ Xây dựng quy định, nếu sự cố do UAV xâm nhập được xác định là bất khả kháng hoặc do bên thứ ba, hãng hàng không có thể được miễn khoản bồi thường ứng trước không hoàn lại bằng tiền mặt.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa hãng được miễn mọi nghĩa vụ với hành khách. Hãng vẫn phải cung cấp thông tin, hỗ trợ ăn uống, chuyển đổi hành trình hoặc hoàn vé theo quy định đối với các chuyến bay bị chậm kéo dài, hủy.
Vì sao khó xử lý hình sự?
Theo luật sư Lê Kiên Lương, khó khăn lớn nhất hiện nay là phát hiện, truy vết và xác định người điều khiển UAV. Do thiết bị nhỏ, có thể điều khiển từ xa và không có biển số, việc xác định chủ thể vi phạm càng khó, nhất là vào ban đêm.
Bên cạnh đó, để xử lý hình sự phải chứng minh đầy đủ hành vi và hậu quả theo quy định pháp luật. Nếu UAV chỉ khiến hoạt động bay phải tạm dừng, điều chỉnh nhưng chưa gây hậu quả nghiêm trọng, vụ việc có thể chỉ bị xử phạt hành chính nếu xác định được người vi phạm.
