Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu: Bộ Công Thương sẽ nghiên cứu giao chỉ tiêu cụ thể (KPI) cho từng thương vụ, gắn với từng khu vực thị trường.
Sáng 12/3, chia sẻ về giải pháp điều hành xuất khẩu năm 2026, đề xuất giao nhiệm vụ cho các thương vụ để góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16%, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, bức tranh xuất nhập khẩu của Việt Nam trong hai tháng đầu năm 2026 tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, tạo nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số trong cả năm.
Theo số liệu tổng hợp, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong hai tháng đầu năm đạt 76,39 tỷ USD, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mục tiêu tăng trưởng 15-16% mà Chính phủ đặt ra cho năm 2026.
Tuy nhiên, Việt Nam ghi nhận nhập siêu gần 3 tỷ USD trong giai đoạn này. Ông Nguyễn Anh Sơn cho rằng, đây không phải là tín hiệu đáng lo ngại, bởi phần lớn kim ngạch nhập khẩu tập trung vào máy móc, thiết bị và nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất.
"Việc nhập khẩu tăng chủ yếu phục vụ sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới. Đây là yếu tố cho thấy hoạt động sản xuất công nghiệp và xuất khẩu của Việt Nam đang được chuẩn bị nguồn lực để tăng trưởng mạnh hơn trong các tháng tiếp theo", ông Sơn nhận định.
Để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026, Cục Xuất nhập khẩu đề xuất Bộ Công Thương tiếp tục theo dõi sát diễn biến thương mại toàn cầu, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan để triển khai các giải pháp điều hành linh hoạt.
Ông Nguyễn Anh Sơn cho biết, việc điều hành xuất nhập khẩu cần gắn với nhiều chính sách liên quan đến sản xuất, tài chính, tín dụng và logistics.
Theo đó, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các bộ, ngành như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Xây dựng nhằm triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu.
Một số chính sách quản lý ngoại thương cũng sẽ được áp dụng linh hoạt theo quy định của pháp luật. Trong những trường hợp đặc biệt, cơ quan quản lý có thể xem xét tạm dừng xuất khẩu hoặc nhập khẩu đối với một số mặt hàng, nhằm bảo đảm cân đối thị trường và lợi ích kinh tế quốc gia.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng đang trình Chính phủ một số văn bản quan trọng nhằm thúc đẩy xuất khẩu, trong đó có Nghị định thay thế Nghị định 107/2018/NĐ-CP và Nghị định 01/2025/NĐ-CP về quản lý xuất khẩu gạo; quy định về hàng hóa sản xuất tại Việt Nam; Thông tư hướng dẫn Nghị định 259/2025 về kiểm soát thương mại chiến lược. Những chính sách này được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.
Một trong những giải pháp quan trọng được Cục Xuất nhập khẩu đề xuất là tăng cường vai trò của hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài trong việc thúc đẩy xuất khẩu. Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Bộ Công Thương sẽ nghiên cứu giao chỉ tiêu cụ thể (KPI) cho từng thương vụ, gắn với từng khu vực thị trường. Các thương vụ sẽ phối hợp với Cục Xúc tiến thương mại và các đơn vị liên quan để hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường và khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.
"Trong trường hợp kim ngạch xuất khẩu sang một thị trường có dấu hiệu suy giảm, các thương vụ cần chủ động tìm kiếm và đề xuất những thị trường mới để Bộ Công Thương có cơ sở xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp", ông Sơn nhấn mạnh.
Ngoài ra, hệ thống thương vụ cũng được yêu cầu tăng cường công tác cảnh báo sớm, cung cấp thông tin về rủi ro thương mại, thay đổi chính sách nhập khẩu và các biện pháp phòng vệ thương mại từ phía các nước đối tác. Điều này giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động hơn trong việc xây dựng chiến lược xuất khẩu và quản trị rủi ro trong thương mại quốc tế.
Cơ hội và thách thức tại các thị trường lớn
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục biến động, thị trường Hoa Kỳ vẫn duy trì vai trò đặc biệt quan trọng đối với xuất khẩu của Việt Nam. Với quy mô tiêu dùng lớn, sức mua cao và khả năng hấp thụ hàng hóa mạnh, Hoa Kỳ nhiều năm liền là một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường, doanh nghiệp Việt Nam cũng phải đối mặt với mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt và hệ thống tiêu chuẩn, quy định kỹ thuật ngày càng khắt khe.
Theo Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ, các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang thị trường này hiện gồm máy móc thiết bị điện tử, máy móc cơ khí, dệt may, đồ gỗ nội thất, giày dép và nhiều sản phẩm công nghiệp tiêu dùng khác.
Cơ cấu xuất khẩu cho thấy xu hướng gia tăng tỷ trọng các nhóm hàng công nghiệp chế biến và sản phẩm công nghệ, bên cạnh các mặt hàng tiêu dùng truyền thống. Tuy nhiên, nhiều ngành hàng vẫn phải đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn từ các quốc gia khác cũng như các yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.
Trong lĩnh vực thủy sản, Hoa Kỳ vẫn là một trong những thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới, trong đó Việt Nam là nhà cung cấp quan trọng đối với một số sản phẩm như tôm và các mặt hàng chế biến. Tuy nhiên, cạnh tranh từ các quốc gia như Canada, Chile, Ấn Độ, Ecuador hay Indonesia vẫn rất mạnh.
Tại thị trường châu Âu, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) tiếp tục mang lại lợi thế đáng kể cho hàng hóa Việt Nam khi hơn 80% dòng thuế đã được cắt giảm. Tuy nhiên, các tiêu chuẩn môi trường, phát triển bền vững và các quy định liên quan đến chuỗi cung ứng đang ngày càng khắt khe hơn.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam được khuyến nghị cần chủ động thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường, nâng cao tiêu chuẩn sản phẩm, kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc nguyên liệu và tuân thủ đầy đủ các quy định về môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc.
