Trong bối cảnh thời tiết toàn cầu tiếp tục diễn biến phức tạp, các chuyên gia khí tượng và biến đổi khí hậu đều bày tỏ lo ngại về khả năng xuất hiện một đợt El Nino rất mạnh trong giai đoạn cuối năm 2026 và đầu năm 2027.
PGS.TS Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết, El Nino đã chính thức hình thành và đang phát triển với tốc độ khá nhanh. Theo số liệu quan trắc, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương đã cao hơn mức trung bình khoảng 0,5 độ C trong tháng 5 và tăng lên khoảng 0,7 độ C vào đầu tháng 6, vượt ngưỡng xác định El Nino xuất hiện.
Ông Khiêm cho biết, quá trình chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino năm nay diễn ra nhanh hơn thông thường. Điều này phản ánh xu hướng ấm lên mạnh của vùng biển trung tâm Thái Bình Dương, tạo điều kiện để hiện tượng này tiếp tục gia tăng cường độ trong những tháng tới.
Các mô hình dự báo hiện nay cho thấy El Nino gần như chắc chắn sẽ duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh lên vào cuối năm và có khả năng kéo dài sang đầu năm 2027. Đáng chú ý, xác suất xuất hiện một đợt El Nino rất mạnh được đánh giá ở mức 60-65%.
“Nếu kịch bản này xảy ra, cường độ có thể tương đương đợt El Nino 2015-2016 và nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950”, ông Mai Văn Khiêm nhận định.
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, El Nino giai đoạn 2015-2016 là một trong ba đợt mạnh nhất được ghi nhận kể từ năm 1950, tương đương với các sự kiện cực mạnh xảy ra vào các năm 1982-1983 và 1997-1998.
Tác động rõ nét nhất của đợt El Nino lịch sử này là tình trạng nắng nóng kéo dài trên diện rộng. Trong năm 2015, nhiều địa phương miền Trung ghi nhận các đợt nắng nóng kỷ lục. Bắc Trung Bộ trải qua 39 ngày nắng nóng liên tiếp, Trung Trung Bộ kéo dài 36 ngày và Nam Trung Bộ là 32 ngày. Nhiệt độ cao nhất được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An) lên tới 42,7 độ C vào ngày 30/5/2015.
Song song với nắng nóng, lượng mưa suy giảm nghiêm trọng khiến nhiều hệ thống sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ rơi vào tình trạng thiếu nước. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm và lấn sâu vào nội đồng, gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.
Một đặc điểm khác của các năm El Nino là số lượng bão và áp thấp nhiệt đới thường giảm. Trong năm 2015, chỉ có 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới xuất hiện trên Biển Đông, bằng khoảng một nửa mức trung bình nhiều năm. Trong đó, chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam.
Tuy nhiên, ông Mai Văn Khiêm lưu ý rằng El Nino không đồng nghĩa với việc nguy cơ mưa lớn hay thiên tai biến mất hoàn toàn.
“Theo ông Mai Văn Khiêm, El Nino thường khiến lượng mưa giảm trên phạm vi cả nước song điều đó không đồng nghĩa nguy cơ mưa lớn biến mất. Thực tế cho thấy, trong các năm El Nino vẫn có thể xuất hiện những đợt mưa cực đoan với lượng mưa kỷ lục trong thời gian ngắn.”
Minh chứng rõ nhất là trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh cuối tháng 7/2015 gây ngập lụt nghiêm trọng trên diện rộng. Trước đó, hoàn lưu bão Ketsana vào cuối tháng 9/2009 cũng gây ra đợt lũ lớn, lũ lịch sử tại các tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi.
Ở góc độ nghiên cứu biến đổi khí hậu, TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, cho rằng, đợt El Nino hiện nay nhiều khả năng sẽ mạnh tương đương giai đoạn 2015-2016.
“Là người theo dõi sâu sát diễn biến La Nina và El Nino trong 20 năm qua, TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, cho rằng đợt El Nino lần này nhiều khả năng sẽ mạnh tương đương năm 2015 - 2016. Đây cũng là giai đoạn khô hạn khốc liệt ở Việt Nam khiến 18 tỉnh, thành Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long phải công bố tình trạng khẩn cấp.”
Theo chuyên gia Nguyễn Ngọc Huy, lượng mưa sẽ thiếu hụt tại Tây Nguyên, Trung Bộ, Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long từ cuối năm nay. Bước sang năm 2027, mùa mưa được dự báo đến muộn hơn bình thường. Mặc dù số lượng bão đổ bộ vào đất liền có xu hướng giảm, song vẫn không thể loại trừ nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh do sự bất ổn của hệ thống khí hậu toàn cầu.
Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết điều đáng lo ngại nhất là El Nino thường kéo theo nắng nóng kéo dài, lượng mưa suy giảm, hạn hán và xâm nhập mặn diễn biến phức tạp.
Theo dự báo, nhiệt độ trung bình tại nhiều khu vực trên cả nước trong những tháng cuối năm 2026 có thể cao hơn mức trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12, mức chênh lệch có thể lên tới 1-2 độ C. Trong khi đó, các đợt nắng nóng ở Bắc Bộ và Trung Bộ được dự báo xuất hiện nhiều hơn bình thường, thậm chí có khả năng thiết lập các kỷ lục nhiệt độ mới.
Bên cạnh đó, lượng mưa tại phần lớn các vùng trên cả nước có thể thiếu hụt từ 25-50%, đặc biệt rõ rệt ở duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Điều này làm gia tăng nguy cơ khô hạn trên diện rộng tại những khu vực có nhu cầu sử dụng nước lớn cho sản xuất và sinh hoạt.
Các chuyên gia nhận định để giảm thiểu thiệt hại, các ngành và địa phương cần sớm xây dựng kịch bản ứng phó phù hợp. Trong lĩnh vực nông nghiệp, cần điều chỉnh lịch thời vụ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm nước. Đối với ngành tài nguyên nước, việc tích trữ nguồn nước từ sớm và xây dựng phương án cấp nước dự phòng là yêu cầu cấp thiết. Trong khi đó, ngành năng lượng cũng phải chuẩn bị cho nguy cơ “rủi ro kép” khi nhu cầu sử dụng điện tăng cao do nắng nóng, còn nguồn thủy điện có thể suy giảm vì thiếu nước.
Khánh Linh (t/h)
