Bộ Y tế khẳng định đây là tham vấn chính sách theo Luật Trẻ em, không phải vận động hiến tạng. Mốc 7 tuổi được tham chiếu từ quy định xem xét nguyện vọng của trẻ trong Luật Hôn nhân và Gia đình hay Luật Trẻ em.
Luật hiện hành chỉ cho người từ 18 tuổi đăng ký hiến tạng, dẫn đến tình trạng thiếu tạng phù hợp kích thước cho trẻ em. Do đó, dự thảo luật đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tạng nhưng phải có sự đồng ý của cha mẹ.
Báo SGGP giới thiệu các ý kiến xung quanh vấn đề này.
* BS TRƯƠNG HỮU KHANH, Phó Chủ tịch Liên chi hội Truyền nhiễm TPHCM:
Mục đích cuối cùng là vì trẻ em
Trình độ ghép tạng của y tế Việt Nam hiện nay đã có nhiều tiến bộ, nhưng tỷ lệ ghép tạng ở trẻ em vẫn còn rất thấp. Nhiều bệnh nhi suy tạng giai đoạn cuối chưa có cơ hội được ghép tạng.
Nguồn tạng từ người lớn chết não thường khó đáp ứng yêu cầu ghép cho trẻ nhỏ do những hạn chế về tương thích y khoa. Vì vậy, người thân các bệnh nhi và đội ngũ bác sĩ mong muốn các em được ghép tạng sớm, qua đó có cơ hội sống lâu dài với chất lượng cuộc sống tốt hơn và sức khỏe ổn định hơn.
Pháp luật Việt Nam hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết. Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) không nhằm khuyến khích trẻ em hiến tạng, mà hướng đến xây dựng khung pháp lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ, đồng thời tạo cơ sở xem xét những trường hợp hiến tạng phù hợp mà luật hiện hành chưa quy định.
Mục đích và ý nghĩa thực sự của việc lấy ý kiến trẻ từ 7 tuổi đến dưới 18 tuổi về việc hiến tạng là sự tôn trọng quyền và ý chí của đứa trẻ; việc tiếp cận và lấy ý kiến giúp trẻ vị thành niên được giải thích, hiểu rõ về ý nghĩa của việc hiến tạng. Tuy nhiên, khi khảo sát cho trẻ từ đủ 7 tuổi đến dưới 18 tuổi mà không có sự đồng hành của cha mẹ hay người giám hộ là điều chưa đúng đắn khi triển khai.
Việc tiếp cận và thu thập ý kiến của trẻ cần phải thông báo và có ý kiến của phụ huynh trước; để trẻ trao đổi, tham khảo ý kiến và nhận sự hướng dẫn từ cha mẹ trước khi đưa ra ý kiến.
Nhiều quốc gia đã cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng sau khi chết não. Nhưng cần khẳng định rằng, không bao giờ có chuyện trẻ em dưới 18 tuổi ký tên hiến tạng mà cha mẹ và người giám hộ không biết.
Vì vậy, các quy định pháp luật về hiến mô, tạng (đặc biệt liên quan đến trẻ em dưới 18 tuổi), bắt buộc phải thắt chặt quy trình kiểm duyệt, phải xem xét thực sự có phải nguyện vọng của trẻ hay không, phải có sự đồng ý từ cha mẹ hoặc người giám hộ, đồng thời phải thông qua sự đánh giá, xét duyệt độc lập của Hội đồng chuyên môn để đảm bảo tính minh bạch.
Mục đích nhân đạo của chính sách là cứu người và cần phải giải thích thấu đáo đến với người dân một cách chính xác, minh bạch, rõ ràng và đảm bảo mọi quyền lợi của trẻ em.
* ThS-LS NGUYỄN THỊ KIM PHƯỢNG, Đoàn Luật sư TPHCM:
Trách nhiệm vẫn thuộc về người lớn
Khi chính sách ảnh hưởng đến trẻ em, việc tham vấn có kiểm soát là cách thể hiện tôn trọng quyền tham gia của trẻ. Điều này không đồng nghĩa với việc trẻ được tự quyết định hiến tạng của chính mình. Trách nhiệm bảo vệ trẻ và đưa ra quyết định phù hợp vẫn thuộc về người lớn có trách nhiệm, trong khuôn khổ pháp luật.
Tuy nhiên, trước khi triển khai, chúng ta cần truyền thông, giải thích các thuật ngữ y học để trẻ hiểu. Cách tuyên truyền phải được thiết kế với ngôn ngữ phù hợp lứa tuổi, quy trình chuẩn mực, có sự đồng hành của gia đình, nhà trường và chuyên gia tâm lý. Trẻ nhỏ thường chưa có đủ nhận thức để xử lý những chủ đề liên quan đến cái chết và cơ thể một cách ổn định. Khái niệm chết não, hiến tạng, hoặc việc “cho đi bộ phận cơ thể” có thể gây lo âu, hiểu sai hoặc áp lực tâm lý.
Trong trường hợp với trẻ nhỏ thì phải được thiết kế rất cẩn trọng: ngôn ngữ đơn giản, tình huống giả định nhẹ nhàng, nhấn mạnh tính tự nguyện và quyền từ chối, có sự chuẩn bị trước và hỗ trợ sau. Điều quan trọng là phải bảo đảm ba nguyên tắc: tôn trọng ý kiến của trẻ, không gây áp lực và đặt lợi ích tốt nhất của trẻ lên hàng đầu.
* TS NGUYỄN THÁI CƯỜNG, giảng viên Khoa Luật dân sự, Trường Đại học Luật TPHCM:
Kinh nghiệm quốc tế và đề xuất cho Việt Nam
Tại Anh, pháp luật có cơ chế xem xét năng lực quyết định của trẻ và vai trò của người có trách nhiệm nuôi dưỡng. Tại Hoa Kỳ, việc hiến tạng của người dưới 18 tuổi thường cần sự cho phép của cha mẹ hoặc người giám hộ. Trung Quốc nghiêm cấm lấy nội tạng từ người dưới 18 tuổi để ghép cho người khác.
Trong khi đó, các nguyên tắc về sự tham gia của trẻ em trong chăm sóc sức khỏe tại Đức và Italy nhấn mạnh việc cung cấp thông tin phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức. Những mô hình này cho thấy cần phân biệt hiến tạng sau khi chết với hiến tạng khi còn sống, bởi mức độ rủi ro và yêu cầu bảo vệ pháp lý hoàn toàn khác nhau.
Việt Nam nên xây dựng cơ chế lấy ý kiến trẻ em phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và hoàn cảnh cụ thể. Đối với hiến tạng sau khi chết, ý kiến của trẻ cần được ghi nhận, đồng thời phải tuân thủ quy định pháp luật về sự đồng ý của người có thẩm quyền. Đối với hiến tạng khi còn sống, cần đặt ra những điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt hơn, không để áp lực gia đình hoặc cảm giác có lỗi chi phối quyết định của trẻ.
