Hướng tăng trưởng theo chiều sâu
Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng của ngành dệt may Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt khoảng 46 tỷ USD, qua đó tiếp tục duy trì vị thế là quốc gia xuất khẩu dệt may lớn thứ hai trên thế giới. Tuy nhiên, điều đáng chú ý nằm ở cấu trúc giá trị của ngành. Trong các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam hiện nay, dệt may là ngành có tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa cao nhất, với gần 23 tỷ USD được giữ lại trong nước. Và nếu xét thuần về tổng kim ngạch, dệt may đứng thứ tư trong các ngành xuất khẩu. Nhưng nếu xét về phần giá trị thực sự được tạo ra tại Việt Nam, bao gồm tiền lương, lợi nhuận doanh nghiệp, đóng góp ngân sách, cũng như lan tỏa sang các ngành phụ trợ… thì có thể nói dệt may đang đứng ở vị trí hàng đầu trong các ngành sản xuất xuất khẩu của nền kinh tế.
Vậy nhưng, theo ông Lê Tiến Trường - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam, 10 năm qua, tốc độ tăng trưởng bình quân của thị trường dệt may thế giới chỉ đạt khoảng 1,7%/năm. Điều này cho thấy nếu chỉ trông chờ vào cầu thị trường tăng lên thì rất khó đạt được mục tiêu tăng trưởng cao. Hiện trong nước, tăng trưởng ngành dệt may 6 năm qua xoay quanh mức 6% và lực lượng lao động không còn dư địa để mở rộng. Nếu đặt mục tiêu tăng 10%/năm liên tục trong 5 năm, quy mô ngành phải đạt khoảng 75 tỷ USD vào năm 2030, con số này không phù hợp với tổng cầu thị trường cũng như khả năng cung ứng lao động hiện nay.
Vì vậy, với dệt may, con đường khả thi không nằm ở việc mở rộng quy mô sản xuất hay gia tăng số lượng đơn hàng, mà ở tăng trưởng theo chiều sâu, thông qua nâng cao giá trị gia tăng, năng suất lao động, chủ động nguyên phụ liệu và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Ông Lê Tiến Trường cho biết, ngành dệt may có thể đóng góp thực chất cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngay cả khi kim ngạch xuất khẩu chỉ tăng 4 - 5%/năm, đó là cải thiện mạnh mẽ cán cân thương mại thông qua giảm nhập khẩu nguyên phụ liệu và nâng cao năng suất lao động nhờ tự động hóa và đổi mới công nghệ. Song song với đó, nâng cao năng suất lao động thông qua đổi mới công nghệ là yêu cầu sống còn. Bên cạnh xuất khẩu, thị trường nội địa hơn 100 triệu dân cũng cần được coi là lợi thế quan trọng của ngành. Đây được xem là nơi để doanh nghiệp thử nghiệm thiết kế, xây dựng thương hiệu, hoàn thiện chuỗi bán lẻ và thương mại điện tử trước khi vươn ra thị trường quốc tế. Việc hình thành hệ sinh thái thời trang Việt, gắn sản xuất với sáng tạo, văn hóa và bản sắc, sẽ giúp ngành thoát khỏi hình ảnh gia công thuần túy.
Nâng tầm giá trị dệt may
Theo ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, mục tiêu đến năm 2030 là giữ vững top 3 quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới, với kim ngạch khoảng 64,5 tỷ USD, đồng thời nâng giá trị gia tăng bình quân sản phẩm xuất khẩu từ 51% lên 65%. Để thực hiện mục tiêu trên, ngành dệt may phải dịch chuyển từ gia công (CMT) sang các mô hình có giá trị cao hơn như FOB (chủ động nguyên liệu, hoàn thiện sản phẩm), ODM (sản xuất trọn gói), OBM (nhà sản xuất thương hiệu gốc). Chuyển đổi số đóng vai trò then chốt trong quá trình này, từ thiết kế 3D, dự báo xu hướng bằng AI, quản trị chuỗi cung ứng bằng dữ liệu lớn và blockchain, đến truy xuất nguồn gốc số hóa theo yêu cầu của các thị trường EU, Mỹ, Nhật Bản.
Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam Lê Tiến Trường cho hay, đến năm 2025, dệt may Việt Nam đã có mặt tại hơn 130 thị trường trên toàn cầu. Thị trường chủ lực vẫn là Hoa Kỳ, chiếm khoảng 47% kim ngạch, tiếp theo là châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. 5 thị trường này chiếm khoảng 90% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may cả nước. Để duy trì chất lượng cũng như giá trị hàng dệt may, doanh nghiệp buộc phải tập trung vào các sản phẩm có giá trị cao hơn.
Cũng theo ông Trường, ngành dệt may đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt 64,5-65 tỷ USD vào năm 2030. Giai đoạn 2026-2030 cũng được xem là bước ngoặt để nâng tầm của ngành dệt may nước nhà: Từ công xưởng gia công chuyển sang trung tâm sản xuất có giá trị cao trong khu vực. DN nào làm chủ công nghệ, xanh hóa sản xuất và xây dựng được nhãn hiệu riêng sẽ đi xa; ngược lại, những mô hình chỉ dựa vào nhân công rẻ và gia công thuần túy sẽ dần bị loại khỏi cuộc chơi. Cuộc chuyển dịch đó không dễ dàng, nhưng là con đường tất yếu để dệt may Việt Nam phát triển thực chất và gia tăng sức cạnh tranh của mình.
