Nhiều vi phạm trong đấu giá, cấp phép khoáng sản
Thanh tra Chính phủ công bố Kết luận thanh tra về công tác quản lý, cấp phép khoáng sản tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) và hoạt động khai thác khoáng sản của một số tổ chức theo giấy phép của Bộ tại tỉnh Nghệ An.
Theo kết luận, từ năm 2020 - 2025, Bộ Tài nguyên và Môi trường, nay là Bộ NN&MT, đã tổ chức đấu giá thành công 10 khu vực khoáng sản, cấp 85 giấy phép thăm dò và 226 giấy phép, quyết định khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền.
Tuy nhiên, qua thanh tra, cơ quan chức năng phát hiện nhiều sai phạm trong quá trình tổ chức đấu giá và cấp phép.
Đối với công tác đấu giá quyền khai thác khoáng sản, có 2/10 hồ sơ vi phạm quy định về quy hoạch, nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự và thủ tục đấu giá. Trong đó, việc phê duyệt bước giá, tiền đặt trước không đúng thẩm quyền; kế hoạch đấu giá chưa phù hợp với kỳ quy hoạch và diện tích được quy hoạch.
Trụ sở Bộ NN&MT (Ảnh: Tùng Đinh).
Đáng chú ý, khu vực mỏ Hòn Giồ (tỉnh Khánh Hoà) có diện tích quy hoạch 30ha nhưng diện tích đưa ra đấu giá lên tới 41ha.
Việc tổ chức đấu giá cũng chưa bảo đảm nguyên tắc công khai và đúng trình tự, thủ tục. Trong công tác cấp phép thăm dò khoáng sản, 16/17 hồ sơ được thanh tra có vi phạm. Các sai phạm chủ yếu liên quan đến công khai thông tin, sự phù hợp với quy hoạch, thời gian giải quyết thủ tục hành chính và thẩm định điều kiện cấp phép.
Cụ thể, 9/17 hồ sơ không thông báo công khai thông tin tên Công ty, tên loại khoáng sản và vị trí khu vực đề nghị thăm dò khoáng sản trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, vi phạm Nghị định số 158/2016 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Khoáng sản.
3 giấy phép được cấp không phù hợp với quy hoạch khoáng sản đã được phê duyệt; 14/17 giấy phép bị chậm giải quyết thủ tục hành chính. Ngoài ra, có trường hợp doanh nghiệp được cấp phép thăm dò khi vốn chủ sở hữu đang âm hoặc hồ sơ không có văn bản xác nhận vốn chủ sở hữu theo quy định.
Đáng chú ý hơn, qua thanh tra 42 hồ sơ cấp giấy phép khai thác khoáng sản, Thanh tra Chính phủ xác định có 30 hồ sơ vi phạm về nguyên tắc, điều kiện cấp phép, thủ tục tiếp nhận và thẩm định hồ sơ, thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tính tiền cấp quyền khai thác và quản lý khoáng sản đi kèm.
Thanh tra Chính phủ còn phát hiện các sai phạm liên quan đến thời hạn khai thác, diện tích khai thác vượt phạm vi được xác nhận, trữ lượng huy động vào thiết kế khai thác thấp hơn quy định và việc điều chỉnh nội dung giấy phép không đúng trường hợp.
Các doanh nghiệp tại Nghệ An có nhiều hành vi vi phạm
Không chỉ tồn tại sai phạm trong công tác quản lý, cấp phép, hoạt động khai thác khoáng sản tại Nghệ An cũng được xác định có nhiều vi phạm.
Theo kết luận thanh tra, Bộ NN&MT đã cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho 11 tổ chức tại 13 khu vực trên địa bàn tỉnh. Trong số 7 tổ chức đang hoạt động theo 9 giấy phép được cấp, có 6 tổ chức thực hiện 33 hành vi vi phạm pháp luật về khoáng sản, đất đai, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường. Ngoài ra, 2 tổ chức có 2 hành vi vi phạm pháp luật về đo đạc và bản đồ.
Các vi phạm được phát hiện khá đa dạng, từ kê khai nghĩa vụ tài chính không chính xác, sử dụng đất khai thác khoáng sản khi chưa được cho thuê và bàn giao đất trên thực địa đến khai thác không đúng thiết kế mỏ, không thực hiện đầy đủ việc thống kê sản lượng và quản lý trữ lượng khoáng sản.
Cụ thể, Công ty cổ phần Tập đoàn HC Sơn Nam có hành vi kê khai sai sản lượng tính thuế tài nguyên và sản lượng, hệ số tính phí bảo vệ môi trường. Trong quá trình thanh tra, doanh nghiệp đã kê khai, nộp bổ sung hơn 1,6 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước.
Công ty Khai thác đá vôi Yabashi Việt Nam có hành vi khai sai giá tính thuế tài nguyên. Doanh nghiệp đã nộp bổ sung hơn 1,7 tỷ đồng tiền thuế tài nguyên của năm 2023 và 2024.
Về đất đai, có 5 hành vi sử dụng đất để hoạt động khoáng sản trước khi được cơ quan có thẩm quyền cho thuê và bàn giao đất trên thực địa, xảy ra tại Công ty cổ phần Xi măng Tân Thắng, Công ty cổ phần Xi măng Sông Lam 2 và Công ty cổ phần Tập đoàn HC Sơn Nam.
Trong hoạt động khai thác, Công ty Xi măng Nghi Sơn có hành vi khai thác khoáng sản khi chưa có thiết kế mỏ theo quy định. Một số doanh nghiệp khác khai thác không đúng quy trình, kỹ thuật thiết kế mỏ; không nộp thiết kế mỏ đã được phê duyệt trước khi khai thác; lập thiết kế mỏ không phù hợp với giấy phép hoặc bổ nhiệm giám đốc điều hành mỏ không đúng tiêu chuẩn.
Công tác thống kê, kiểm kê sản lượng và trữ lượng cũng có nhiều thiếu sót. Có 8 hành vi lập thiếu hoặc không đúng mẫu biểu thống kê sản lượng khoáng sản khai thác thực tế; 2 hành vi không lập bản đồ, mặt cắt hiện trạng khu vực khai thác và không thực hiện thống kê, kiểm kê trữ lượng còn lại.
Ngoài ra, 3 hành vi không lắp đặt trạm cân tại nơi vận chuyển khoáng sản nguyên khai ra khỏi mỏ và một hành vi không cắm mốc các điểm khép góc khu vực khai thác cũng được xác định.
Thanh tra Chính phủ đồng thời chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục làm rõ tại một số mỏ. Công ty cổ phần Phương Huy Stone bị xác định có hành vi khai thác khoảng 29.000m3 đá hoa nằm ngoài ranh giới được cấp phép và khai thác vượt công suất được cấp phép trong năm 2024 với sản lượng vượt gần 50.000 tấn.
Đối với Công ty cổ phần Xi măng Tân Thắng, kết luận nêu việc doanh nghiệp chiếm hơn 41.000m2 đất do cơ quan, tổ chức nhà nước quản lý để khai thác khoáng sản trong khoảng từ 20/3/2020 - 9/6/2021.
Các cơ quan liên quan đã bàn giao đất tại hiện trường nhưng không xử lý hành vi chiếm đất theo quy định; đến thời điểm thanh tra, hành vi này đã hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính.
Từ những tồn tại đã nêu ra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương liên quan rà soát, kiểm tra, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân qua các thời kỳ để xử lý theo thẩm quyền.
