Ngày 28-4, ghi nhận tại các vựa ở ĐBSCL cho thấy giá sầu riêng giống Ri6 đang ở mức thấp. Cụ thể, sầu riêng Ri6 loại A phổ biến 42.000 - 43.000 đồng/kg, loại B từ 28.000 - 30.000 đồng/kg, thậm chí có loại giảm còn chưa tới 25.000 đồng/kg. Đây được xem là mức giá thấp nhất trong nhiều tháng qua.
Người trồng thua lỗ
Trong khi đó, sầu riêng Monthong loại A vẫn giữ mức 100.000 đồng/kg, loại B khoảng 80.000 đồng/kg, cao hơn sầu riêng Musang King gần 20.000 đồng/kg. Theo ông Trần Thiện Thanh, Phó Giám đốc HTX Sầu riêng Trường Phát (TP Cần Thơ), nhiều thương lái giải thích nguyên nhân giá sầu riêng giảm là do hoạt động xuất khẩu sang Trung Quốc gặp khó, doanh nghiệp tồn kho nên hạn chế thu mua.
"Trung bình 1 ha sầu riêng cần vốn đầu tư khoảng 250 triệu đồng. Với mức giá từ 45.000 đồng/kg trở lên, nông dân mới có lãi. Giá hiện nay thì cầm chắc thua lỗ" - ông Thanh nói. Theo ông, vườn sầu riêng của gia đình còn 40 ngày nữa sẽ thu hoạch, sản lượng khoảng 30 tấn nhưng chưa thể dự đoán diễn biến giá trong thời gian tới.
Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, cũng thừa nhận chi phí sản xuất sầu riêng hiện khoảng 35.000 đồng/kg. Để hòa vốn hoặc có lãi nhẹ, giá bán cần đạt từ 40.000 - 50.000 đồng/kg. "Với mức giá hiện tại, người trồng sầu riêng Ri6 đang lỗ khoảng 5.000 - 10.000 đồng/kg" - ông Lợi tính toán.
Theo ông Lợi, một trong những nguyên nhân khiến sầu riêng Việt Nam khó xuất khẩu là do tình trạng nhiễm cadimi vượt ngưỡng cho phép, chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng phân bón, đặc biệt là phân lân, cùng với tồn dư tích tụ lâu năm trong đất. Dù các viện nghiên cứu và cơ quan bảo vệ thực vật đã triển khai nhiều giải pháp xử lý nhưng hiệu quả chưa rõ rệt do đặc tính phức tạp của môi trường đất.
Ngoài ra, sầu riêng Việt Nam còn chịu áp lực cạnh tranh lớn từ sầu riêng Thái Lan tại thị trường Trung Quốc. Hiện diện tích trồng sầu riêng tại Đồng Tháp đạt khoảng 34.000 ha, sản lượng hơn 500.000 tấn mỗi năm nhưng tỉ lệ xuất khẩu chính ngạch chỉ khoảng 10%, phần lớn vẫn phải tiêu thụ nội địa.
"Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, hoạt động của các phòng kiểm nghiệm cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp. Việc tạm ngưng hoạt động đột ngột để bảo trì hoặc thanh tra mà không thông báo trước khiến nhiều lô hàng đã đóng container bị đình trệ, gây thiệt hại lớn. Chúng tôi kiến nghị cần thông báo kế hoạch bảo trì trước ít nhất một tuần để doanh nghiệp và nông dân chủ động kế hoạch sản xuất, xuất khẩu" - ông Lợi cho biết.
Sầu riêng miền Tây đang giảm giá, khiến nông dân thua lỗ. Ảnh: CA LINH
Rủi ro về kiểm nghiệm
Trong khi đó, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhấn mạnh yếu tố cạnh tranh khốc liệt từ sầu riêng Thái Lan. Theo ông, tháng 4 và tháng 5 là cao điểm thu hoạch sầu riêng Thái Lan, với sản lượng lên tới khoảng 1 triệu tấn trong vòng 2,5 tháng, tạo áp lực lớn lên nguồn cung và kéo giá giảm.
Bên cạnh đó, người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng giống Monthong của Thái Lan hơn Ri6 của Việt Nam dù giá cao gần gấp đôi. Theo báo chí Trung Quốc, mỗi ngày nước này tiếp nhận khoảng 1.500 container sầu riêng từ Thái Lan.
Về yếu tố nội tại, công tác kiểm nghiệm còn chậm khiến việc lưu thông hàng hóa bị ảnh hưởng. "Vấn đề nằm ở chỗ một số lô sầu riêng kiểm nghiệm tại Việt Nam đạt chỉ tiêu cadimi nhưng khi sang Trung Quốc kiểm tra lại không đạt. Phía Trung Quốc đã cảnh báo nên các phòng kiểm nghiệm của Việt Nam buộc phải rà soát kỹ lưỡng để tránh rủi ro bị rút giấy phép. Khi đó thiệt hại sẽ còn nặng hơn nhiều" - ông Nguyên nói. Ông khuyến cáo về lâu dài, ngành nông nghiệp cần có giải pháp cải tạo đất tại một số vùng trồng bị nhiễm cadimi nhằm khắc phục tình trạng sầu riêng nhiễm chất này, qua đó bảo vệ chất lượng và uy tín sầu riêng Việt Nam.
Dù vậy, ông Nguyên vẫn tin tưởng xuất khẩu sầu riêng Việt Nam năm nay có thể đạt hơn 4 tỉ USD, bằng hoặc vượt Thái Lan. Lý do là Việt Nam còn có các vùng trồng sầu riêng ở Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, chủ yếu canh tác giống Monthong. Loại này được thị trường Trung Quốc ưa chuộng, giá cao và không gặp vấn đề về cadimi.
Ở góc độ phòng kiểm nghiệm, ông Henry Bùi, Tổng Giám đốc Công ty CP Khoa học Công nghệ Hoàn Vũ, cho biết quy định của Trung Quốc rất khắt khe và có nhiều khác biệt so với châu Âu hay Mỹ.
Tại châu Âu, quản lý rủi ro được áp dụng theo xác suất, kết quả kiểm nghiệm có độ chính xác trên 99% được xem là đáng tin cậy. Trong khi với Trung Quốc, phòng kiểm nghiệm của ông từng có 2 container sầu riêng tái kiểm không đạt liền bị yêu cầu dừng hoạt động, bất kể tỉ lệ thành công trước đó cao thế nào. "Trong giai đoạn đó, doanh nghiệp kiểm nghiệm khoảng 500 container, tương đương độ chính xác 99,6%, nhưng vẫn bị áp dụng chế tài rút giấy phép" - ông nói.
Theo ông Henry Bùi, ngoài rủi ro từ các vùng trồng còn nhiễm cadimi, còn có nguy cơ thương lái trộn hàng giữa nhiều vùng khác nhau, khiến mẫu kiểm nghiệm không đại diện cho toàn bộ lô hàng. Do đó, cần sớm khắc phục những tồn tại này để ngành sầu riêng Việt Nam phát triển bền vững.
