Cách đây khoảng chừng chục năm về trước, một sinh viên năm ba có khả năng kiếm được hơn 10 triệu đồng mỗi tháng vẫn còn là một điều hiếm gặp. Hôm nay, sự bùng nổ của công nghệ, mạng xã hội và nền kinh tế sáng tạo đã giúp Gen Z tạo ra nguồn thu nhập đủ trang trải sinh hoạt, thậm chí còn dư ra một khoản không nhỏ.
Khi có trong tay số tiền lớn nhưng lại chưa được trang bị kiến thức tài chính vững vàng, không ít bạn trẻ đã rơi vào vòng xoáy tiêu pha quá đà, đầu tư mạo hiểm hoặc lao theo những giấc mộng làm giàu thiếu thực tế. Đó là câu chuyện chung của rất nhiều bạn trẻ. Chưa bao giờ họ có nhiều cơ hội tiếp cận đồng tiền đến vậy, nhưng cũng chưa bao giờ dễ đánh mất nó nhanh như vậy.
Nghịch lý của thế hệ kiếm tiền giỏi nhưng... tiêu nhanh
Về mặt tiếp cận công nghệ tài chính, Gen Z Việt Nam thuộc nhóm dẫn đầu khu vực. Theo báo cáo “Gen Z Decoded” mà Visa, công ty công nghệ thanh toán điện tử hàng đầu thế giới, công bố vào tháng 9/2025 cho thấy 57% Gen Z Việt đang làm việc toàn thời gian hoặc bán thời gian, có khát vọng tài chính rõ rệt và thường xuyên sử dụng các phương thức thanh toán trực tuyến. Một khảo sát khác cùng thời điểm cũng cho thấy 66% Gen Z Việt đã chủ động tiết kiệm và đầu tư từ sớm, điều này cho thấy sự trưởng thành trong nhận thức về tiền bạc của thế hệ này ấn tượng hơn hẳn so với các thế hệ trước.
Tuy vậy, theo bảng xếp hạng của S&P Global Finlit, chỉ 24% người trưởng thành ở Việt Nam có kiến thức tài chính cơ bản, xếp thứ 118 trên 144 quốc gia được khảo sát. Trong khảo sát của OECD, Việt Nam đứng thứ 26 trên 28 quốc gia về hiểu biết tài chính. Đáng chú ý, số liệu từ Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam (VFCA) đã chỉ ra một hiện thực đáng quan ngại, đó là khoảng 80% người Việt chưa có thói quen lập kế hoạch tài chính hằng tháng, chỉ 15% có quỹ dự phòng đủ chi tiêu trong 3 tháng và hơn 42% không quan tâm đến việc hoạch định tài chính cá nhân.
Khoảng trống về kiến thức tài chính ấy đã vô tình kéo theo sự xuất hiện ồ ạt của những “chuyên gia tài chính” tự phong trên mạng xã hội, đi cùng những lời cam kết êm tai như “x2, x3 tài khoản trong 3 tháng”... Theo khảo sát của Northwestern Mutual được báo chí trong nước dẫn lại, có tới 80% Gen Z toàn cầu thừa nhận bị thu hút bởi các khoản đầu tư mang tính đầu cơ vì cảm thấy mình đang bị “tụt lại” về mặt tài chính. Chính hội chứng FOMO (Fear of Missing Out - nỗi sợ bị bỏ lỡ) đã trở thành động lực chi phối quyết định tài chính của người trẻ hôm nay.
Hệ quả nhãn tiền là những vụ mất tiền tập thể liên quan đến tiền mã hóa, sàn ngoại hối hoạt động không giấy phép và sự xuất hiện tinh vi của các dự án đa cấp trá hình. Quý I/2026, báo cáo của Viettel Threat Intelligence ghi nhận 3.890 tên miền lừa đảo nhắm vào người dùng mạng tại Việt Nam, phần lớn chúng đều được ngụy trang dưới vỏ bọc “đầu tư tài chính số”.
Sân khấu “Vũ trụ đồng tiền” tái hiện những thử thách tài chính thực tế mà người trẻ phải đối mặt trong kỷ nguyên số.
Đưa bài toán tiền bạc của người trẻ lên truyền hình
Nguyên nhân sâu xa không nằm ở bản thân Gen Z, mà ở khoảng trống của hệ thống giáo dục. Ở bậc phổ thông, tài chính cá nhân gần như vắng bóng. Ở bậc đại học, ngoại trừ các chuyên ngành kinh tế – tài chính, phần lớn sinh viên chỉ tiếp cận kiến thức này qua các kênh phi chính thống như mạng xã hội hay bạn bè. Trong khi đó, văn hóa gia đình Việt vẫn xem chuyện tiền bạc là chủ đề nhạy cảm giữa cha mẹ và con cái.
Điều này dẫn đến một thế hệ trưởng thành trong biển thông tin nhưng thiếu bộ lọc, có công cụ nhưng thiếu tư duy, biết cách kiếm tiền nhưng chưa biết cách giữ tiền và làm cho tiền sinh lời bền vững. Vấn đề đặt ra không phải là dạy Gen Z về tiền theo cách truyền thống, mà là kiến tạo một sân chơi đủ hấp dẫn, đủ tin cậy và đủ gần gũi để chính họ tự trải nghiệm.
Đó là lý do chương trình truyền hình thực tế đầu tiên về giáo dục tài chính dành cho sinh viên Việt Nam có tên gọi “Vũ trụ đồng tiền” đã ra đời. Tháng 8 này, chương trình chính thức bước vào mùa giải thứ 3 với chủ đề “BIGBang DATA”, mang đến thông điệp khai sinh ra một thế hệ trẻ biết dùng dữ liệu để làm chủ đồng tiền.
Chương trình quy tụ 54 trường đại học, học viện trên toàn quốc với 162 “phi hành gia” cùng tranh tài qua 16 tập phát sóng truyền hình. Người đạt Quán quân sẽ được nhận giải thưởng lên đến 1 tỷ đồng, cùng với một sự nghiệp danh giá đang chờ đón phía trước.
Cũng trong mùa giải năm nay, chương trình mang đến 3 điểm mới đáng chú ý. Thứ nhất là hệ sinh thái on-ground giúp hình thành mạng lưới “Phi hành gia tài chính Việt Nam” cùng Moneyverse Club kết nối sinh viên yêu tài chính. Chuỗi sự kiện FES - FUTURE ECONOMY SUMMIT được tổ chức tại ba miền đất nước, quy tụ hàng trăm sinh viên xuất sắc nhất trong lĩnh vực Tài chính - Đầu tư.
Thứ hai là kho tài nguyên online khổng lồ với series “Money Tips” về tài chính từ các chuyên gia hàng đầu sẽ được phân phối miễn phí. Song song đó, series podcast “Black Hole” gồm 16 tập sẽ mang đến những kiến thức bổ ích.
Điểm khác biệt cuối cùng chính là hình mẫu “phi hành gia” mà chương trình hướng tới. Theo đó, mỗi sinh viên khi tiếp cận chương trình sẽ được trang bị tư duy tài chính - dữ liệu - công nghệ, hiểu dữ liệu là tài sản, biết cách kiếm tiền hợp pháp bằng trí tuệ và công nghệ, đồng thời có khả năng bảo vệ bản thân trước các rủi ro số và truyền cảm hứng cho cộng đồng.
