Hộ kinh doanh lo lắng khi cách tính thuế TNDN và thuế GTGT không đồng nhất. Ảnh minh họa.
Từ 2026, sau khi bỏ thuế khoán, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sẽ chỉ nộp 2 loại thuế là thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN).
Theo quy định, ngưỡng 500 triệu đồng được miễn thuế áp dụng cho cả thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng. Tuy nhiên, khi vượt ngưỡng, cách tính giữa hai sắc thuế có sự khác biệt.
Cụ thể, nếu doanh thu đạt 510 triệu đồng, hộ kinh doanh chỉ phải nộp thuế thu nhập cá nhân trên phần vượt 10 triệu đồng. Trong khi đó, thuế giá trị gia tăng được tính trên toàn bộ 510 triệu đồng.
Mới đây, Quốc hội quyết định bỏ ngưỡng doanh thu nộp thuế 500 triệu đồng/năm đối với hộ kinh doanh. Quốc hội giao Chính phủ quyền điều chỉnh ngưỡng này. Dự kiến mức doanh thu không phải nộp thuế có thể tăng lên 1 tỷ đồng một năm.
Tuy nhiên, theo nhiều hộ kinh doanh, mặc dù ngưỡng doanh thu miễn thuế sẽ được điều chỉnh nhưng sự khác biệt trong cách tính thuế TNCN và thuế GTGT vẫn khiến họ lo lắng. Bởi chỉ cần vượt 1 đồng doanh thu sẽ ảnh hưởng tới mức thuế phải nộp.
Chia sẻ trong chương trình "Nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế: Làm thế nào để vừa công bằng, vừa tránh thất thu?" của VTV, ông Trương Huỳnh Thắng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý giám sát chính sách thuế phí và lệ phí (Bộ Tài chính) lý giải, sự khác biệt này xuất phát từ bản chất của từng sắc thuế.
Thuế giá trị gia tăng là thuế gián thu, cấu thành trong giá hàng hóa, người tiêu dùng cuối cùng mới là người chịu thuế. Hộ kinh doanh và doanh nghiệp chỉ đóng vai trò thu hộ qua các khâu trung gian.
Vì vậy, ông Thắng cho biết, nếu chỉ tính thuế giá trị gia tăng trên phần vượt ngưỡng sẽ không phù hợp với bản chất của sắc thuế này, đồng thời có thể ảnh hưởng đến các khâu tiếp theo trong chuỗi giao dịch.
Ngược lại, thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu, đánh vào thu nhập thực nhận của người nộp thuế. Do đó, theo ông Thắng, việc áp dụng ngưỡng và chỉ tính thuế trên phần vượt là phù hợp, đồng thời thể hiện chính sách hỗ trợ đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.
Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam
Tuy nhiên, ở góc nhìn của bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam, nên cân nhắc việc đồng bộ cách tính thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, bởi thực tế đang tồn tại chênh lệch đáng kể giữa các mức doanh thu quanh ngưỡng.
Cụ thể, một hộ kinh doanh có doanh thu 999 triệu đồng được miễn cả hai loại thuế. Trong khi đó, nếu doanh thu đạt khoảng 1,05 tỷ đồng, hộ có thể phải nộp thuế giá trị gia tăng trên toàn bộ doanh thu, tương đương khoảng 10–50 triệu đồng tùy ngành nghề và thuế suất. Đây là khoản không nhỏ, đặc biệt với hộ kinh doanh quy mô nhỏ.
"Chênh lệch này tạo ra cảm giác "vượt ngưỡng là mất lợi", khiến nhiều hộ có xu hướng muốn giữ doanh thu dưới 1 tỷ đồng, hoặc tìm cách chia nhỏ để giảm nghĩa vụ thuế. Điều này tiềm ẩn nguy cơ phát sinh hành vi lách luật", bà Hải nói.
Do đó, bên cạnh việc tuân thủ bản chất của thuế giá trị gia tăng, bà Hải cho rằng cần tính đến lợi ích chính đáng của hộ kinh doanh. Chính sách cần hướng tới mục tiêu vừa đảm bảo tuân thủ, vừa hạn chế động cơ chia tách, trốn tránh nghĩa vụ thuế.
Theo bà Duyên Hải, vấn đề này nên tiếp tục được nghiên cứu trong thời gian tới, nhằm tìm ra phương án hài hòa hơn giữa nguyên tắc thuế và thực tiễn kinh doanh.
